कॉंग्रेसने प्रथमच केंद्रात आघाडीचा प्रयोग केला व विशेष म्हणजे यशस्वी करून दाखविला. ज्या द्रमुकला राजीव गांधी यांच्या हत्येसाठी कारणीभूत मानले गेले व कॉंग्रेसने गुजराल सरकार त्यावर पाडले, त्याच द्रमुकबरोबर, तसेच त्यांच्या परदेशी जन्माचा मुद्दा उपस्थित करणाऱ्या राष्ट्रवादी कॉंग्रेसबरोबर त्यांनी हातमिळवणी केली. पंतप्रधानपद नाकारून त्यांनी व्यावहारिक दृष्टी दाखवली आणि त्यांच्या नेतृत्वाबद्दल आणखी विश्‍वास निर्माण केला. यातूनच संयुक्त पुरोगामी आघाडी- यूपीएचा जन्म झाला. हा प्रयोग गेली सहा वर्षे यशस्वीपणे सुरू आहे. सोनिया गांधी यांनी ढासळणाऱ्या कॉंग्रेसला सावरले आणि अतिशय नेटाने पुन्हा सत्तेत आणून बसविले. परंतु यामुळे आत्मतुष्टता येऊन भागणार नाही. पक्ष म्हणून काही आव्हाने त्यांच्यासमोर निश्‍चितपणे आहेत. उत्तर प्रदेशात लोकसभा निवडणुकीत कॉंग्रेसला अचानकपणे २१ जागा मिळाल्या; परंतु त्याने हुरळून न जाता तेथे पक्षाचे पुनरुज्जीवन करावे लागणार आहे. सध्या कॉंग्रेसला अनुकूल परिस्थिती आहे आणि पुढच्या विधानसभा निवडणुकीत कॉंग्रेस व बहुजन समाज पक्षातच मुख्य सामना होईल, अशी चिन्हे आहेत. मायावती यांच्या राजवटीतही राज्य फारसा विकास साधू शकलेले नाही. उत्तर प्रदेशाच्या अनुभवानंतरच कॉंग्रेसने आता बिहार विधानसभा निवडणुकीतही एकटे जाण्याचे ठरविले आहे. तेथे कॉंग्रेस आपले प्रभावक्षेत्र वाढवू शकल्यास पुढील लोकसभा निवडणुकीत उत्तर प्रदेश व बिहार या दोन राज्यांत कॉंग्रेसचे पुनरुज्जीवन- पूर्ण नसले तरी काही अंशी- झालेले निश्‍चितपणे आढळेल, अशी अपेक्षा आहे. असे असले तरी कॉंग्रेसला कर्नाटकात आपली घडी नीट बसवावी लागेल व आंध्र प्रदेशातही विस्कटत चाललेली अवस्था नीट करावी लागेल. पश्‍चिम बंगाल व तमिळनाडू या दोन राज्यांत तेथील स्थानिक पक्ष मजबूत असल्याने, कॉंग्रेसला तेथे दुय्यम भूमिका घ्यावी लागणार आहे आणि ती घेतही आहे. महाराष्ट्रात आगामी काळात कॉंग्रेस वेगळी भूमिका घेणे शक्‍य आहे. थोडक्‍यात, सोनिया गांधी या आस्तेआस्ते कॉंग्रेस मजबूत करतानाच पुन्हा एकदा भारतीय राजकारण "एकध्रुवीय' व "कॉंग्रेसकेंद्रित' करू पाहत आहेत. सध्या राष्ट्रीय पातळीवर प्रमुख विरोधी पक्ष असलेला भाजप हा प्रबळ व प्रभावी नेतृत्वाअभावी कमजोर झालेला आहे. इतर प्रादेशिक पक्ष संधिसाधू आघाड्या करून आपले अस्तित्व कसेबसे टिकवून आहेत. त्यामुळेच कॉंग्रेसला स्थिती अनुकूल आहे व सोनिया गांधी यांच्या मनात कॉंग्रेसला पूर्ववैभव प्राप्त करून देण्याची असलेली इच्छा फलद्रूप होऊ शकते. हे करीत असताना त्यांना सरकारकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही आणि त्यासाठी त्यांना पक्षसंघटनेप्रमाणे सरकारी पातळीवरदेखील नवी "टीम' शोधावी लागणार आहे. महागाई, नक्षलवाद आणि दहशतवाद या तीन मुद्द्यांवर सरकारला ठोस उपाय करायला लावणे ही जबाबदारीही पेलावी लागेल.

कॉंग्रेसला पूर्ववैभव प्राप्त करून देण्यास सोनिया गांधी यांना पक्षसंघटनेबरोबरच दिशाहीन झालेल्या संयुक्त पुरोगामी आघाडी सरकारच्या कामगिरीवर बारकाईने लक्ष ठेवावे लागेल.