संतोष कानडे
तामिळनाडूच्या विल्लुपूरम जिल्ह्यातील तिरुवामात्तूर येथील प्राचीन अभिरामेश्वर मंदिरात छत्रपती शिवाजी महाराजांचा एकमेव दुर्मिळ शिलालेख उजेडात आला आहे.
या शिलालेखात 'छत्रपतींच्या मन्वंतरी' असा स्पष्ट उल्लेख असून, हा काळ महाराजांच्या दक्षिण दिग्विजय मोहिमेचा (१६७७-७८) आहे.
हा शिलालेख पूर्णपणे देवनागरी लिपी आणि शुद्ध मराठी भाषेत असून अकरा ओळींचा हा कोरीव लेख आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी या जुन्या मंदिराचा जीर्णोद्धार करून तिथे अनेक देवतांची पुनर्स्थापना केल्याची साक्ष हा लेख देतो.
या मंदिरात गणपती, षण्मुख (कार्तिकेय) आणि चिंतामणी विनायकाची स्थापना करून उत्सव पुन्हा सुरू करण्यात आले.
मंदिराच्या शुद्धीकरणासाठी ब्राह्मणांकडून मार्जन, संध्यावंदन आणि नित्य नैमित्तिक विधी सुरू करण्याचे आदेश यात आहेत.
महोत्सवाच्या वेळी वाद्यांच्या गजरात मोठा उत्सव साजरा करण्याची परंपरा महाराजांनी पुन्हा सुरू केली.
पंबा नदीच्या तीरावर ब्राह्मणांना भोजन (पान) आणि दानधर्म केल्याची नोंद या शिलालेखात नमूद आहे.
जिंजी किल्ल्यापासून जवळच असलेल्या या मंदिराचा जीर्णोद्धार करून महाराजांनी दक्षिणेत स्वराज्याचा सांस्कृतिक ठसा उमटवला.
हा लेख मूळ एकाच शिळेचे दोन तुकडे असून ते नंदी मंडपाच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला बसवण्यात आले आहेत.
हे तेच पवित्र ठिकाण आहे जिथे गायींनी संरक्षणासाठी आणि शिंगे मिळवण्यासाठी भगवान शिवाची आराधना केली होती, अशी आख्यायिका आहे.
प्रभू रामाने रावणाच्या वधानंतर येथील शिवलिंगाची पूजा केली होती, म्हणूनच महादेवाचं नाव 'अभिरामेश्वर' पडलं, असं म्हटलं जातं.
मंदिरातील 'सत्य पालकाई' (वचन देण्याची जागा) येथे खोटे बोलणाऱ्याला देवी कठोर शिक्षा देते, अशी आजही श्रद्धा आहे.
चोल राजांपासून ते विजयनगरच्या कृष्णदेवरायांपर्यंत अनेकांनी या मंदिराला दान दिले, पण महाराजांनी त्याचे पुनरुज्जीवन केले.
हा शिलालेख केवळ दगड नसून महाराष्ट्राबाहेरील मराठी भाषा आणि शिवरायांच्या धर्मकार्याचा एक जिवंत ऐतिहासिक पुरावा आहे. दोन वर्षांपूर्वी हा शिलालेख सापडला आहे.