Sandip Kapde
छत्रपतींच्या घराण्याचा तुळजाभवानी मंदिराशी विशेष संबंध आहे, कारण छत्रपती शिवाजी महाराजांचे आजोबा मालोजीराजे भोसले हे मराठवाड्यातील वेरूळ गावातील होते.
शिवरायांचे पणजोबा बाबाजी भोसले वेरूळ गावाचे पाटील होते. त्यांच्या ताब्यात आसपासच्या गावांची जहागिरी होती, आणि हा सारा प्रदेश त्या काळात निजामशाहीच्या अधिपत्याखाली होता.
बाबाजींना दोन मुलं होती - मालोजीराजे आणि विठोजीराजे. वेरूळला आजही मालोजीराजेंची गढी अस्तित्वात आहे.
मराठवाड्यातील भोसले घराण्याची कुलदेवता तुळजापुरची तुळजाभवानी देवी आहे. मालोजीराजेंनी वेरूळच्या घृष्णेश्वर मंदिराचा पुनरुद्धार केला होता.
शिखर शिंगणापुरातील तलाव बांधण्याचे श्रेय देखील मालोजीराजेंनाच दिले जाते. छत्रपती शहाजीराजे यांचाही वेरूळशी घनिष्ठ संबंध होता.
तुळजाभवानी देवी हे भोसले घराण्याचे कुलदैवत असल्याने घराण्यातील सदस्य नेहमी देवीच्या दर्शनाला जात असत.
छत्रपती शिवाजी महाराज तुळजाभवानीच्या दर्शनासाठी नियमितपणे जात असत, कारण हे देवीचं मंदिर राज्यातील तीन प्रमुख शक्तिपीठांपैकी एक आहे.
शिवाजी महाराजांची तुळजाभवानी देवीवर अतूट श्रद्धा होती.
छत्रपतींच्या गळ्यात असलेली कवड्यांची माळ ही तुळजाभवानीच्या श्रद्धेपोटीच होती, असे सांगितले जाते, जरी याबाबत ठोस लेखी पुरावे उपलब्ध नसले तरी कथा प्रसिद्ध आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी तुळजाभवानी मंदिराचा पुनरुद्धार केला होता.
हिंदवी स्वराज्य स्थापन करण्यासाठी तुळजाभवानी देवीने शिवाजी महाराजांना भवानी तलवार दिल्याची कथा प्रचलित आहे.
तुळजाभवानी मंदिरात दोन प्रवेशद्वारे आहेत, ज्यांना छत्रपती शहाजीराजे आणि राजमाता जिजाऊ यांच्या नावाने ओळखले जाते.