Vrushal Karmarkar
दिल्लीतील आंदोलनादरम्यान अश्रुधुराच्या नळकांड्या वापरण्यात आल्या. यामुळे जमाव नियंत्रणाचे हे साधन पुन्हा एकदा चर्चेत आले.
Tear Gas Canister History
ESakal
आंदोलनामुध्ये या नळकांड्या नेमक्या कशा काम करतात? त्यांचा स्फोट झाल्यावर काय होते? जगभरातील पोलीस दलांकडून त्यांचा इतक्या मोठ्या प्रमाणावर वापर का केला जातो, असे प्रश्न निर्माण झाले.
Tear Gas Canister History
ESakal
जरी याला सामान्यतः अश्रुधूर म्हटले जात असले तरी तांत्रिकदृष्ट्या तो वायू नाही. त्याऐवजी त्यात अशी रासायनिक संयुगे असतात जी डोळे, त्वचा आणि श्वसनसंस्थेला तात्पुरता त्रास देतात.
Tear Gas Canister History
ESakal
ज्यामुळे लोकांना पांगण्यास भाग पाडले जाते. त्याच्या प्रचलित नावाप्रमाणे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून अश्रुवायू हा वायू नाही.
Tear Gas Canister History
ESakal
बहुतेक आधुनिक अश्रुवायूच्या कॅनिस्टरमध्ये ओ-क्लोरोबेन्झलिडीन मॅलोनोनायट्राइल किंवा क्लोरोॲसिटोफेनोन यांसारखी रसायने बारीक पावडर किंवा द्रवरूपात असतात.
Tear Gas Canister History
ESakal
कॅनिस्टरच्या आत कोळसा आणि पोटॅशियम नायट्रेट यांसारखे ज्वलनशील पदार्थ असतात. जेव्हा कॅनिस्टर चालवला जातो. तेव्हा हे पदार्थ पेट घेतात.
Tear Gas Canister History
ESakal
ज्यामुळे ते रसायन धुराच्या किंवा धुक्याच्या दाट ढगाच्या रूपात हवेत पसरते. कवचांमधून बाहेर पडणारे रासायनिक कण डोळे, त्वचा, नाक आणि श्वसनमार्गामधील वेदना जाणवणाऱ्या चेतापेशींना सक्रिय करतात.
Tear Gas Canister History
ESakal
संपर्कात आल्याच्या काही सेकंदातच शरीर प्रतिक्रिया देते. भरपूर अश्रू येतात. यासोबतच डोळ्यांची तीव्र जळजळ, उग्र खोकला, श्वास घेण्यास त्रास, घसा खवखवणे, त्वचेची जळजळ आणि काही प्रकरणांमध्ये मळमळ किंवा उलट्या होतात.
Tear Gas Canister History
ESakal
जरी हा अनुभव खूप वेदनादायी असला तरी त्याचे परिणाम सहसा अल्पकाळ टिकणारे असतात. एकदा व्यक्ती बाधित भागातून बाहेर पडून मोकळ्या हवेत आली की, संपर्काच्या तीव्रतेनुसार, लक्षणे साधारणपणे १५ ते ३० मिनिटांत कमी होतात.
Tear Gas Canister History
ESakal
अश्रुधुराचे गोळे विशेष प्रक्षेपक किंवा दंगलविरोधी तोफा वापरून डागले जातात. लक्ष्य क्षेत्रात पडल्यावर, गोळा पेट घेतो आणि काही काळासाठी रासायनिक धुराचा अखंड प्रवाह बाहेर पडतो.
Tear Gas Canister History
ESakal
यामुळे हा त्रासदायक पदार्थ मोठ्या परिसरात पसरतो. धूर किती वेगाने आणि किती दूर पसरेल हे ठरवण्यात वाऱ्याची दिशा आणि हवामानाची परिस्थिती महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
Tear Gas Canister History
ESakal
अश्रुवायूचा पहिला देशांतर्गत वापर १९१२ साली झाला. त्या वेळी फ्रान्समधील पॅरिस पोलिसांनी गुन्हेगारांना ताब्यात घेण्यासाठी आणि कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी इथिल ब्रोमोॲसिटेटने भरलेल्या ग्रेनेडचा वापर केला होता.
Tear Gas Canister History
ESakal
त्याचा पहिला लष्करी वापर अवघ्या दोन वर्षांनंतर ऑगस्ट १९१४ मध्ये, पहिल्या महायुद्धाच्या सुरुवातीला झाला. फ्रेंच सैनिकांनी जर्मन खंदकांमध्ये अश्रुधुराच्या नळकांड्या फेकल्या. येथूनच रणांगणावर रासायनिक दाहक पदार्थांच्या वापराची सुरुवात झाली.
Tear Gas Canister History
ESakal