Vrushal Karmarkar
नैऋत्य मान्सूनला अनेकदा भारताची आर्थिक जीवनरेखा म्हटले जाते. पण त्याची वाटचाल नेहमीच सुरळीत नसते. हवामानाच्या आकडेवारीनुसार, महाराष्ट्राच्या काही भागांमध्ये मान्सून थांबला आहे.
Monsoon Break
ESakal
त्यामुळे देशभरात सामान्यपेक्षा कमी पाऊस झाला आहे. पण प्रश्न असा निर्माण होतो की, मान्सून थांबण्यामागे काय कारण आहे आणि त्याला पुन्हा सक्रिय करण्यासाठी मानव काही करू शकतो का?
Monsoon Break
ESakal
जेव्हा बंगालच्या उपसागरावर किंवा अरबी समुद्रावर कमी दाबाचे क्षेत्र किंवा चक्रीवादळी प्रवाह तयार होतात, तेव्हा मान्सूनची प्रगती होते.
Monsoon Break
ESakal
या प्रणाली बाष्पयुक्त वारे जमिनीकडे खेचतात आणि मान्सूनला पुढे सरकण्यास मदत करतात. जेव्हा अशा हवामान प्रणाली तयार होत नाहीत, तेव्हा मान्सूनची प्रगती मंदावते.
Monsoon Break
ESakal
तो एखाद्या प्रदेशात काही दिवस किंवा आठवडेसुद्धा थांबून राहू शकतो. वायव्य भारताकडून वाहणारे उष्ण आणि कोरडे वारे अनेकदा पुढे सरकणाऱ्या मान्सून वाऱ्यांसाठी अडथळा ठरतात.
Monsoon Break
ESakal
उष्णतेच्या लाटा, पश्चिमी विक्षोभ आणि कोरडे खंडीय वारे बाष्पयुक्त वाऱ्यांचा वेग कमी किंवा जास्त करू शकतात, ज्यामुळे पाऊस नवीन भागांपर्यंत पोहोचण्यास अडथळा येतो.
Monsoon Break
ESakal
पॅसिफिक महासागरातील एल निनोची घटना जागतिक हवामानाच्या पद्धतींवर लक्षणीय प्रभाव टाकते. एल निनोच्या टप्प्यादरम्यान वातावरणीय अभिसरणात असे बदल होतात की ज्यामुळे अनेकदा भारतीय मान्सून कमकुवत होतो.
Monsoon Break
ESakal
मॅडेन-जुलियन दोलन ही विषुववृत्ताभोवती होणारी ढग, पाऊस आणि वाऱ्यांची एक मोठ्या प्रमाणावरील हालचाल आहे. जेव्हा ही अनुकूल स्थितीत असते, तेव्हा भारतात ढगनिर्मिती आणि पर्जन्यवृष्टी वाढते.
Monsoon Break
ESakal
जेव्हा ही स्थिती नसते, तेव्हा मान्सून कमकुवत होतो आणि पर्जन्यवृष्टी कमी होऊ शकते. जेव्हा दमट वारे एकत्र येऊन वातावरणात उंच जातात, तेव्हा मान्सूनचा पाऊस पडतो.
Monsoon Break
ESakal
जर खालचे वारे न मिसळता सरळ, एकसमान दिशेने वाहत राहिले, तर आर्द्रता साचणार नाही. यामुळे कमी ढग तयार होतील आणि पाऊस कमी होईल किंवा सतत पडेल.
Monsoon Break
ESakal
तांत्रिक प्रगती होऊनही सध्या मान्सूनची दिशा बदलण्याचा किंवा त्याला एका विशिष्ट राज्याकडे निर्देशित करण्याचा कोणताही मार्ग नाही. मेघबीजनामुळे केवळ मर्यादित क्षेत्रात, बाष्पयुक्त ढगांमधून पर्जन्यवृष्टी वाढवता येते.
Monsoon Break
ESakal