Vrushal Karmarkar
लहानपणी शाळेच्या वह्यांमध्ये लिहिताना आपल्या सर्वांच्या हे एकदा तरी लक्षात आले असेल की पानाच्या डाव्या बाजूला नेहमी एक रिकामी जागा असते, जिला 'समास' म्हणतात.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
लाल किंवा निळ्या रंगाच्या सरळ रेषेने तयार झालेली ही रिकामी जागा खूप उपयुक्त होती. बहुतेक लोकांना वाटते की शिक्षकांना गुण देण्यासाठी, वही छान दिसावी म्हणून वगैरे ती जागा असते.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
पण त्यामागचे कारण वेगळे आहे. वह्यांमध्ये समास रिकामा ठेवण्याची परंपरा ही काही आधुनिक गोष्ट नसून शतकानुशतके चालत आलेली प्रथा आहे.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
उंदीर, वाळवी आणि कीटकांपासून संरक्षण करणे हा त्याचा मूळ उद्देश होता. प्राचीन काळी, आजच्याप्रमाणे कागदपत्रे डिजिटल स्वरूपात जतन करण्यासाठी संगणक अस्तित्वात नव्हते.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
त्या काळात महत्त्वाची हस्तलिखिते आणि पुस्तके जतन करणे हे एक मोठे आव्हान होते. उंदीर आणि वाळवी पुस्तकांवर किंवा कागदपत्रांवर हल्ला करतात. ते नेहमी बाहेरील कडांपासून सुरुवात करतात.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
आता तुम्ही स्वतःच कल्पना करा की, जर त्या काळातील विद्वानांनी आणि लेखकांनी आपले विचार लेखाच्या अगदी शेवटपर्यंत लिहिले असते तर काय झाले असते?
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
अशा परिस्थितीत जर उंदरांनी त्याच्या कडांना किंचित जरी कुरतडले. तर त्यात लिहिलेली अत्यंत मौल्यवान आणि ऐतिहासिक माहिती कायमची नाहीशी होईल.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
हे भयंकर नुकसान टाळण्यासाठी समकालीन विचारवंतांनी आणि कागदनिर्मात्यांनी एक अभिनव कल्पना शोधून काढलीः त्यांनी पानांच्या भोवती काही जागा सोडण्याचे ठरवले.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
जेणेकरून उंदरांनी कडा कुरतडल्या तरी मध्यभागी लिहिलेला मूळ मजकूर आणि माहिती पूर्णपणे सुरक्षित राहील.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
प्राचीन काळी ह्या कोऱ्या समासांनी लिखित ज्ञानासाठी एका शक्तिशाली संरक्षक ढालीचे काम केले. या कल्पक कल्पनेने उंदरांच्या हल्ल्यांदरम्यानही शेकडो वर्षांचा इतिहास आणि महत्त्वाची कागदपत्रे जतन केली आहेत.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal
जरी आता आपल्याकडे आपल्या वह्या ठेवण्यासाठी सर्वोत्तम पिशव्या आणि कपाटे असली तरी ही जुन्या पद्धतीची सुरक्षा प्रणाली आजही आपल्या लेखनाचा एक अविभाज्य भाग आहे.
Why Margin is Left in Notebook
ESakal