मुघल बादशहा फक्त गंगेचेच पाणी का प्यायचे?

संतोष कानडे

मुघल बादशहांच्या शाही जीवनशैलीत गंगेच्या पाण्याला विशेष महत्त्व होते आणि ते फक्त गंगेचेच पाणी प्यायचे, असे अनेक ऐतिहासिक नोंदींमध्ये सांगितले जाते.

गंगेचे पाणी अत्यंत शुद्ध, हलके आणि पचायला सोपे असते, अशी त्या काळातील वैद्यकीय व शाही समजूत होती.

अकबरापासून ते पुढील अनेक मुघल सम्राटांनी गंगेच्या पाण्याला 'अमृततुल्य' मानून आपल्या दैनंदिन वापरात प्राधान्य दिले.

गंगेचे पाणी दीर्घकाळ साठवून ठेवल्यानंतरही ते लवकर खराब होत नाही किंवा त्याला दुर्गंधी येत नाही, असे मानले जायचे.

आग्रा, दिल्ली किंवा लाहोरसारख्या दूरच्या राजधानीतही शाही स्वयंपाकघरासाठी गंगेचे पाणी मागवले जात असे.

विशेष म्हणजे अकबर जेव्हा प्रवासात किंवा मोहिमेवर असायचा, तेव्हाही त्याच्यासोबत गंगेच्या पाण्याची व्यवस्था असायची.

हे पाणी सुरक्षित आणि शुद्ध राहावे म्हणून तांब्याच्या किंवा मातीच्या खास भांड्यांमध्ये भरून त्यावर शाही मुद्रा लावून सीलबंद केले जायचे.

घाण, भेसळ किंवा विषबाधा होऊ नये म्हणून हे सीलबंद कलश थेट शाही अधिकाऱ्यांच्या देखरेखीखाली आणले जायचे.

ऐतिहासिक नोंदींनुसार हरिद्वार किंवा गंगेच्या विशिष्ट स्वच्छ प्रवाहातून हे पाणी संकलित करण्याची पद्धत होती.

त्या काळात गंगेचे पाणी पिणे हा केवळ आरोग्याचाच नव्हे, तर शाही थाटामाटाचा आणि प्रतिष्ठेचाही एक भाग मानला जात होता.