अर्थव्यवस्थेचा ‘डिजिटल’ चेहरा | Sakal
sakal

बोलून बातमी शोधा

digital economy

डिजिटल इकॉनॉमी म्हणजे अशी अर्थव्यवस्था जी डिजिटल संगणकीय तंत्रज्ञानावर आधारित आहे; परंतु इंटरनेट आणि वर्ल्ड वाइड वेबवर आधारित बाजारपेठेद्वारे व्यवसाय चालवते.

अर्थव्यवस्थेचा ‘डिजिटल’ चेहरा

- डॉ. रश्मी ढोबळे

डिजिटल इकॉनॉमी म्हणजे अशी अर्थव्यवस्था जी डिजिटल संगणकीय तंत्रज्ञानावर आधारित आहे; परंतु इंटरनेट आणि वर्ल्ड वाइड वेबवर आधारित बाजारपेठेद्वारे व्यवसाय चालवते. याला इंटरनेट इकॉनॉमी, न्यू इकॉनॉमी किंवा वेब इकॉनॉमी असेही संबोधले जाते.

‘डिजिटल इंडिया’ पुढाकाराचे तीन मुख्य घटक म्हणजे ई-व्यवसाय, पायाभूत सुविधा, ई-कॉमर्स. ‘डिजिटल इकॉनॉमी’ म्हणजे वस्तू आणि सेवा, बाजारपेठ किंवा अन्य तयार करण्यासाठी किंवा माहिती तंत्रज्ञानाचा वापर. डिजिटल नॉव्हेल्टीमध्ये डिजिटल बँकिंग, ई-कॉमर्स, स्मार्टफोन ॲप आणि प्लॅटफॉर्म सहयोग यांचा समावेश आहे.

एक जुलै २०१५ रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ग्रामीण भागांना हाय-स्पीड इंटरनेट नेटवर्कने जोडणे आणि डिजिटल साक्षरता सुधारणे या उद्देशाने ‘डिजिटल इंडिया’ संकल्पना सादर केली. यामध्ये डिजिटल इंडिया कार्यक्रमाची दृष्टी, इलेक्ट्रॉनिक सेवा, उत्पादने आणि नोकरीच्या संधी या क्षेत्रांचा समावेश आहे.

या प्रकारे डिजिटल अर्थव्यवस्था चांगली की वाईट पाहताना, अर्थव्यवस्थेचे डिजिटायझेशनमधील फायदे आपली कार्यक्षमता निर्माण करते. कारण डिजिटल तंत्रज्ञान नावीन्यपूर्ण आणि इतर रोजगाराच्या संधी आणि आर्थिक वाढीस चालना देते. डिजिटल अर्थव्यवस्था समाजाच्या सर्व पैलूंमध्ये देखील व्यापते.

‘डिजिटल इंडिया’ ही केंद्र सरकारने सुरू केलेली एक मोहीम आहे; ज्यायोगे सरकारच्या सेवा नागरिकांना इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने मिळतात. या उपक्रमामध्ये ग्रामीण भागांना हाय-स्पीड इंटरनेट नेटवर्कने जोडण्याचा प्रयत्न नैतिकता, सामाजिक रचना, अर्थव्यवस्था आणि सुरक्षा योजना या चार स्तंभांवर बांधला गेला असून, त्याद्वारे मानवी विकासामध्ये, तंत्रज्ञानाने नेहमीच क्रांतिकारी भूमिका बजावली आहे.

‘डिजिटल इंडिया’ची गरज वाढत असून, सरकारने डिजिटल सर्वसमावेशकतेसाठी ई-गव्हर्नन्स, मोबाइल ई-आरोग्य सेवा आणि डिजिटल फायनान्स यासारख्या विविध कार्यक्रमांचा समावेश करून ‘डिजिटल इंडिया’ उपक्रम सुरू केला.

त्याद्वारे, देशाला अधिक सशक्त अर्थव्यवस्था निर्माण करण्यासाठी माहिती तंत्रज्ञान आणि व्यवसाय प्रक्रिया व्यवस्थापन, डिजिटल कम्युनिकेशन सेवा आणि इलेक्ट्रॉनिक्स उत्पादन यांसारख्या प्रमुख डिजिटल क्षेत्रांचे २०२५ पर्यंत एकूण देशांतर्गत उत्पन्न (जीडीपी) दुप्पट होण्याची शक्यता आहे. डिजिटलायझेशनने आधुनिक अर्थव्यवस्थेच्या विकासात एक महत्त्वाचे स्थान प्राप्त केले आहे, ज्याने ‘डिजिटल इकॉनॉमी’ला जन्म दिला आहे.

सध्याच्या तंत्रज्ञानाच्या जगात, ग्राहक सहजपणे वेबसाइट्सवर आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर विविध गोष्टी पाहतात, त्या गोष्टींचा प्रभाव पडतो. डिजिटल अर्थव्यवस्था शिक्षण, आरोग्यसेवा, मनोरंजन, बँकिंग आदींसह वापरकर्त्याच्या जीवनातील एका वेगळ्या पैलूमध्ये एकरूप आहे.

डिजिटल अर्थव्यवस्थेचा वैशिष्ट्यांनुसार इंटरनेट हा कणा आहे. यामुळे चोवीस तास काम करता येते आणि ग्राहकांपर्यंत कधीही पोचता येते. व्यवसाय, नवी उत्पादने आणि सेवा तयार करण्यासाठी, स्पर्धात्मक निर्णय घेण्यासाठी, ग्राहकांना लक्ष्य करण्यासाठी आणि बरेच काही करण्यासाठी डेटा वापरला जातो. डिजिटल अर्थव्यवस्थेची उत्पादकता वाढवण्यासाठी सर्व व्यावसायिक क्षेत्रांमध्ये माहिती आणि दळणवळण तंत्रज्ञानाचा (आयसीटी) प्रसार करण्यात आला आहे.

गेल्या वर्षापर्यंत, डेन्मार्क हा जगातील सर्वांत डिजिटली स्पर्धात्मक देश म्हणून उल्लेखनीय झाला. भारताची डिजिटल अर्थव्यवस्था २०१४ ते २०१९ दरम्यानच्या अर्थव्यवस्थेच्या तुलनेत २.४ पट वेगाने वाढली आणि सुमारे ६२.४ दशलक्ष नोकऱ्या निर्माण झाल्या.

डिजिटल अर्थव्यवस्थेचा आकार २०१४ मध्ये १०७.७ अब्ज डॉलरवरून २०१९ मध्ये २२२.५ अब्ज डॉलर झाला आहे. २०२२ मध्ये जागतिक ‘जीडीपी’च्या ६० टक्के डिजिटल कम्युनिकेशन तंत्रज्ञानावर अवलंबून आहे.

प्रश्न तुमचे,उत्तर तज्ज्ञांचे!

‘सकाळ मनी’च्या दर महिन्याच्या अंकात शेअर बाजार, म्युच्युअल फंड, बँकिंग, टॅक्सेशन, रिअल इस्टेट, सोने-चांदी, क्रिप्टो करन्सी, आर्थिक नियोजन, निवृत्ती नियोजन आदी विविध विषयांवर तज्ज्ञांचे लेख, मुलाखती प्रसिद्ध होत असतात. त्या पार्श्वभूमीवर आता वाचक वा गुंतवणूकदारांच्या मनातील प्रश्नांना तज्ज्ञांकडून उत्तरे देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.

‘सकाळ मनी’कडे आलेल्या निवडक प्रश्नांची उत्तरे या अंकांमध्ये प्रसिद्ध केली जातील. यासंदर्भात वेगळा पत्रव्यवहार केला जाणार नाही. वाचकांनी आपले प्रश्न editor@sakalmoney.com या मेल आयडीवर थोडक्यात पाठवावेत. आपले प्रश्न संक्षिप्त आणि प्रातिनिधिक स्वरूपात असावेत.

टॅग्स :Arthavishwadigital