वेंगुर्ला रॉक्स गुहांमध्ये अपरिचित जगाची झलक | Sakal
sakal

बोलून बातमी शोधा

वेंगुर्ला रॉक्स गुहांमध्ये अपरिचित जगाची झलक
वेंगुर्ला रॉक्स गुहांमध्ये अपरिचित जगाची झलक

वेंगुर्ला रॉक्स गुहांमध्ये अपरिचित जगाची झलक

sakal_logo
By

सकाळ वृत्तसेवा
मुंबई, ता. २७ : सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील असलेल्या वेंगुर्ला रॉक्सचा अभ्यास प्रकल्प सुरू आहे. मॅनग्रोव्ह अँड मरिन बायोडायव्हर्सिटी कन्झर्व्हेशन फाऊंडेशन ऑफ महाराष्ट्र या संस्थेच्या परिक्षणात अजूनपर्यंत अपरिचित असलेल्या प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे. या परिसराचे अधिक चांगले संरक्षण व संवर्धन करण्यासाठी प्रयत्न करणार असल्याचे कांदळवन कक्षाचे अतिरिक्त प्रधान मुख्य वन संरक्षक आणि मॅनग्रोव्ह फाऊंडेशनचे कार्यकारी संचालक वीरेंद्र तिवारी यांनी सांगितले.

जानेवारी ते जून २०२० या कालावधीत सलीम अली सेंटर फॉर ऑर्निथोलॉजी अँड नॅचरल हिस्टरी (सॅकॉन) या संस्थेतील संशोधक शिरीष मांची, गोल्डिन क्वाड्रोस आणि धनुषा कावळकर्ते यांनी वेंगुर्ला रॉक्स परिसराचा अभ्यास करून चार गुहा शोधल्या होत्या. त्यापैकी बर्न्ट आयलँडवरील पाकोळी ढोल नावाच्या एकाच गुहेपर्यंत ते पोहोचू शकले. वातावरण बदल आणि समुद्राची पातळी वाढल्यामुळे या गुहेच्या परिसरातील जैवविविधतेला असलेल्या धोक्याकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे. वेंगुर्ल्यातील द्वीपसमूहात २० छोटी बेटे आहेत. त्यापैकी तीन बेटे तुलनेने मोठी आहेत. यात न्यू लाईटहाऊस बेट, ओल्ड लाईटहाऊस बेट आणि बर्न्ट आयलँड या बेटांचा समावेश आहे; तर उर्वरित बेटांपैकी नऊ छोटी आणि आठ बेटे ही पाण्याखाली असलेले खडक आहेत, असे पाणथळ जागांचे शास्त्रज्ञ गोल्डिन क्वाड्रोस यांनी सांगितले.

ही छोटी बेटे समुद्रातील महत्त्वाचे भाग असून किनाऱ्यावरील नागरिकांसाठी नैसर्गिकरीत्या संरक्षक म्हणून काम करतात. त्याचप्रमाणे वेंगुर्ला समुद्राच्या परिसरात भारतीय पाकोळींचा वावर असल्याने तिथे एक विशिष्ट प्रकारची परिसंस्था तयार झाली आहे. या परिसंस्थेत आपणास अजूनही अज्ञात असलेल्या व ओळख न पटलेल्या प्रजाती आहेत. वातावरण बदलामुळे समुद्राची पातळी वाढत असल्याने त्याचा गुहेतील जैवविविधतेवर प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे त्यांच्या संरक्षण गरजेचे असल्याचे क्वाड्रोस यांनी सांगितले.

विविध २६ प्राण्यांची नोंद
सॅकॉनने केलेल्या अभ्यासात, पाकोळी ढोलमध्ये २१ अपृष्ठवंशीय प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे. यात कोळी, भुंगेरा, खेकडे, पतंग, फुलपाखरे, चतुर, रातकीडा (क्रिकेट), ख्रिसमस ट्री वर्म्स, सिल्व्हरफिश आणि बरनॅकल्स प्रजातींचा समावेश आहे. या अभ्यासात पाच पृष्ठवंशीय सजीवही आढळून आले. यात पाकोळी, कबुतरे, मार्टिन हे तीन पक्षी, एक सस्तन प्राणी (घूस) आणि एक सरपटणारा प्राणी (छोटी पाल) यांचा समावेश होता. याशिवाय पाकोळी गुहेत ४७०० भारतीय पाकोळ्यांची घरटीही आढळून आली.

वेंगुर्ला खडक द्वीपसमूहाच्या गुहेतील प्राणिसृष्टी समजून घेण्यासाठी अभ्यास करण्यात आला होता. या गुहांमधील अधिवास व त्यांना असलेला धोका हा अभ्यास विषय होता. येथील गुहा आणि परिसराचे अधिक चांगल्या प्रकारे संरक्षण करण्यासाठी स्थानिकांमध्ये जनजागृती करत आहोत. परिसंस्थेच्या संवर्धनाचे महत्त्व समजून घेण्यास मदत होणार आहे.
- वीरेंद्र तिवारी, अतिरिक्त प्रधान मुख्य वन संरक्षक, कांदळवन कक्ष