कसा होता १९७२ चा महाराष्ट्रातील दुष्काळ? पाहा ७२ च्या दुष्काळाची कहाणी!

सर्वांत भीषण दुष्काळ

१९७१-७२ च्या काळात पडलेला दुष्काळ हा स्वातंत्र्योत्तर महाराष्ट्राच्या इतिहासातील सर्वांत भयंकर आणि वेदनादायी अध्याय मानला जातो.

सलग तीन वर्षे पावसाची पाठ

महाराष्ट्रात सलग तीन वर्षे पाऊस न पडल्यामुळे खरीप अन् रब्बी दोन्ही पिके पूर्णपणे जळून गेली आणि जमिनीला मोठ्या भेगा पडल्या.

थेंबभर पाण्यासाठी तासनतास वाट

गावांतील विहिरी कोरड्या पडल्याने महिलांना पाण्यासाठी ५ ते १० किलोमीटर चालावे लागे, तर पाण्यासाठी होणारी भांडणे नित्यनियमाची झाली होती.

जनावरांची उपासमार अन् दुर्दैवी अंत

चारा आणि पाण्याअभावी शेतकऱ्यांचे वैभव मानली जाणारी गायी-बैल कवडीमोल भावाने विकली गेली, तर हजारो जनावरे भुकेने मरण पावली.

उपासमारीचे दिवस

रेशन दुकानांसमोर लांबच लांब रांगा लागत असत; अनेक कुटुंबांनी झाडांची पाने अन् रानभाज्या खाऊन दिवस काढले.

शहरांकडे स्थलांतर

गावात रोजगार अन् अन्न नसल्याने हजारो कुटुंबांनी गावे सोडली आणि मुंबई, पुणे, सोलापूरसारख्या शहरांकडे मजुरीसाठी स्थलांतर केले.

'रोजगार हमी'

अत्यंत कठीण काळात दगड फोडणे आणि माती उचलणे अशा रोजगार हमी योजनेच्या (EGS) कामांवर मिळणाऱ्या मजुरीवर लाखो कुटुंबे जगली.

खाजगी व सामाजिक पातळीवरील मदत

शासकीय उपायांसोबतच खाजगी व सामाजिक संस्थांनी पुढे येत नागरिकांसाठी मफतलाल समूहाच्या 'सुखडी' वाटपासारख्या योजना चालवल्या.

जलसंधारण

या भीषण संकटातून शिकून महाराष्ट्रात पाझर तलाव, बंधारे, जलसंधारण आणि मजबूत दुष्काळ व्यवस्थापन यंत्रणेची पायाभरणी झाली.

महाराष्ट्राच्या सामूहिक स्मृतीतील जिवंत जखम

१९७२ च्या दुष्काळाने फक्त पिकेच नाही तर हजारो स्वप्ने जाळली; हा काळ आजही महाराष्ट्रातील वयस्कर पिढीच्या डोळ्यात पाणी आणतो.

1980 चा ट्रेंड पाहिला, आता 1925 ची आळंदी पाहा! 5 वा फोटो तर पाहायलाच हवा!