संतोष कानडे
औरंगजेबाने १६६३ मध्ये मुघल साम्राज्यात 'सती' जाण्याच्या प्रथेवर निर्बंध आणले होते. हिंदू महिलांना जबरदस्तीने किंवा इच्छेने चितेवर जिवंत जाण्यास मनाई केली होती.
सती प्रथा बंद करण्यामागे महिलांचा उद्धार करण्याऐवजी, हिंदू धार्मिक प्रथांवर नियंत्रण मिळवणे आणि मुघल प्रशासनाचा हस्तक्षेप वाढवणे हा त्याचा मुख्य हेतू होता.
औरंगजेबाने १६७९ मध्ये हिंदू धर्मीयांवर पुन्हा 'जिझिया कर' लादला होता, ज्यातून गरीब, विधवा आणि अनाथ हिंदू महिलांना सवलत असली, तरी श्रीमंत कुटुंबातील महिलांना हा कर द्यावा लागत असे.
जकात आणि व्यावसायिक करांमध्ये हिंदूंसाठी दुप्पट कर लागू केल्यामुळे हिंदू महिलांच्या कौटुंबिक आर्थिक स्थितीवर आणि राहणीमानावर मोठा ताण पडला.
औरंगजेबाच्या आदेशानुसार उत्तर भारतात अनेक प्रसिद्ध मंदिरे तोडण्यात आली, ज्यामुळे हिंदू महिलांचे सार्वजनिक मंदिरांमधील धार्मिक स्वातंत्र्य आणि पूजा करण्याचे अधिकार हिरावून घेतले गेले.
मंदिरांवरील बंदी आणि तोडफोडीमुळे हिंदू महिलांना त्यांचे धार्मिक सण, उत्सव आणि पूजा घरगुती स्तरावर किंवा गुप्तपणे साजरे करावे लागत असत.
मुघल सैनिकांच्या भीतीमुळे आणि सुरक्षेच्या कारणास्तव हिंदू महिलांच्या घराबाहेर पडण्यावर आणि सार्वजनिक ठिकाणी वावरण्यावर अत्यंत मर्यादा आल्या होत्या.
मुघल दरबारातील किंवा उच्चभ्रू हिंदू कुटुंबांतील महिलांच्या पेहरावातून भपकेदारपणा कमी करून साधे कपडे घालण्याबाबत अप्रत्यक्ष दबाव होता.
साम्राज्यात संगीत, नृत्य आणि जाहीर सणांवर (उदा. होळी, दिवाळी) बंदी घातल्यामुळे हिंदू महिलांच्या सामूहिक मनोरंजनाचे आणि आनंदाचे मार्ग बंद झाले होते.
औरंगजेबाच्या धार्मिक धोरणांमुळे हिंदू महिलांचे सामाजिक सुरक्षा, धार्मिक स्वातंत्र्य आणि कौटुंबिक जीवन अत्यंत प्रभावित झाले होते.