संतोष कानडे
आयुर्वेदानुसार हळद, जिरे, धणे, सुंठ, काळी मिरी यांसारख्या मसाल्यांचा योग्य प्रमाणात आहारात वापर केला पाहिजे
मसाल्यांचे गुणधर्म त्यांच्या रस, गुण, वीर्य आणि विपाकानुसार वेगवेगळे मानले जातात; त्यामुळे प्रत्येक मसाला प्रत्येक व्यक्तीसाठी सारखा योग्य असेलच असे नाही.
योग्य प्रमाणात वापरलेले मसाले पचनक्रियेला सहाय्यक ठरू शकतात, असा आयुर्वेदाचा पारंपरिक दृष्टिकोन आहे.
आयुर्वेदात अन्नाचे प्रमाण आणि व्यक्तीची पचनशक्ती म्हणजे ‘अग्नी’ यांना विशेष महत्त्व दिले जाते; त्यामुळे मसालेही अति प्रमाणात घेणे योग्य मानले जात नाही.
अतितिखट, अतिउष्ण किंवा अति मसालेदार पदार्थ काही व्यक्तींमध्ये आम्लपित्त, जळजळ किंवा पचनाशी संबंधित त्रास वाढवू शकतात.
विशेषतः पित्तप्रधान प्रकृती किंवा आम्लपित्ताचा त्रास असलेल्या व्यक्तींनी तिखट मसाल्यांचे प्रमाण वैयक्तिक सहनशक्तीनुसार ठेवावे.
आयुर्वेदिक आहारशास्त्रात अन्नाची निवड व्यक्तीची प्रकृती, वय, ऋतू, पचनशक्ती आणि आरोग्यस्थिती यांचा विचार करून करण्यावर भर आहे.
आधुनिक संशोधनातही काही मसाल्यांतील घटकांवर पचन आणि दाहाशी संबंधित संभाव्य फायदे अभ्यासले गेले आहेत; मात्र सर्व मसाले औषध म्हणून काम करतात, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.
त्यामुळे मसाले पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी योग्य प्रकारचे मसाले योग्य प्रमाणात आणि संतुलित आहाराचा भाग म्हणून घेणे अधिक योग्य ठरते.