बाजीराव पेशव्यांच्या काळातील कापड व्यवसाय कसा होता?

प्रदेश

पेशवाईपूर्व काळात महाराष्ट्राचा पश्चिम भाग तुलनेने कमी विकसित होता, तर अहमदनगर आणि छत्रपती संभाजीनर (औरंगाबाद) परिसर कला-उद्योगांनी समृद्ध झालेले होते.

प्रगती

हिंदू आणि मुसलमानी राज्यांच्या छत्राखाली या भागात उद्योगधंद्यांची आणि कारागिरीची लक्षणीय प्रगती झाली होती.

खानदेश

खानदेश प्रांतात पासोड्या व इतर कापडांची मोठ्या प्रमाणावर निर्मिती होत असे.

वऱ्हाड

वऱ्हाड आणि खानदेश हे दोन्ही प्रदेश कपाशीच्या पिकासाठी सुपीक असल्याने कापड व्यवसायाला मोठा आधार मिळाला.

अचलगाव

बऱ्हाणपूर आणि एचीलपुर (अचलगाव) हे मुसलमानी सत्तेच्या संरक्षणाखाली असल्यामुळे तेथील उद्योगांना चालना मिळाली.

उत्पादन

अकोट आणि बाळापूर येथे सतरंज्या, पागोटे आणि विविध प्रकारचे कापड तयार केले जात असे.

लुगडी

देऊळगाव राजा येथे लुगडी आणि खण यांची निर्मिती प्रसिद्ध होती.

रेशमी

खोलापूर आणि अंजनगाव येथे रेशमी कापड, मुकुटे आणि इतर वस्तू तयार होत असत.

धातुकाम

करजगाव येथे धातू गाळून घंटा व इतर वस्तू बनवल्या जात, ज्यातून पूरक उद्योगांची वाढ दिसते.

कागद

बाळापूर येथे दौलताबादी कागदाच्या तोडीचा उच्च प्रतीचा कागद तयार केला जाई.

कारागिरी

वऱ्हाड प्रांतात बांधकामातील कारागिरी उत्कर्षास पोहोचली होती, याचे उदाहरण लोणार येथील दैत्यसुदन मंदिर आहे.

अंबारी

महादजी शिंदे यांनी सवाई माधवरावांसाठी उत्तरेकडील कारागिरांकडून बनवून घेतलेली फिरती अंबारी दिली होती.

दुष्काळ

उत्तरेतील दुष्काळामुळे कारागीर आणि वस्तूंचा पुरवठा कमी होऊन उद्योगांवर परिणाम झाला.

उत्तेजन

छत्रपती, पेशवे आणि सरदार यांच्या प्रोत्साहनामुळे विणकाम व कापड व्यवसाय महाराष्ट्रभर विस्तारला.

दिशादर्शन

पेठांचा लौकिक टिकवून ठेवण्यासाठी आणि औद्योगिक उन्नतीसाठी पेशव्यांनी नियोजनपूर्वक दिशा दिली, ज्यामुळे कापड व्यवसाय बळकट झाला.

बलाढ्य रायगड किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कसा जिंकला? अज्ञात माहिती