भीमाशंकरमध्ये वृक्षतोड, शिवरायांनी ३५० वर्षांपूर्वीच काय दिला होता इशारा?

भीमाशंकर

भीमाशंकर जंगलातील वृक्षतोडीवरून सरकारवर टीका होत आहे, मात्र यापूर्वी छत्रपती शिवाजी महाराजांनीही वृक्षतोडीला ठाम विरोध केला होता.

दूरदृष्टी

छत्रपती शिवाजी महाराजांचा पर्यावरणाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन अत्यंत संवेदनशील आणि दूरदृष्टीचा होता.

वृक्षसंवर्धन

महाराजांनी वृक्षतोडीला स्पष्ट शब्दांत विरोध दर्शवून जंगलाचे महत्त्व अधोरेखित केले.

पत्रव्यवहार

त्यांच्या पत्रांमधून पर्यावरण बिघडल्यास जीवन उद्ध्वस्त होऊ शकते, असा संदेश दिला गेला होता,

शेतकरी

जंगल आणि भूमी जाळण्याविरुद्ध त्यांनी कठोर इशारा देत, हा प्रकार शेतकऱ्यांच्या जीवाशी खेळ असल्याचे म्हटले.

शेती

जमीन जाळणे म्हणजे शेतकऱ्याला जिवंत जाळण्यासारखे आहे, असा विचार त्यांच्या नावाने प्रचलित ऐतिहासिक संदर्भांत मांडला जातो.

संरक्षण

स्वराज्यातील जंगलांची तोड रोखण्यावर महाराजांनी भर दिला होता, असे ऐतिहासिक उल्लेखांतून सांगितले जाते.

आज्ञापत्र

रामचंद्रपंत अमात्यांच्या आज्ञापत्रात राज्यकारभार, गडकोट आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या जपणुकीविषयी महत्त्वाचे विचार आढळतात.

गडकोट

गडांवरील झाडीचे महत्त्व ओळखून ती जपण्याच्या सूचना दिल्या गेल्याचे ऐतिहासिक संदर्भांत नमूद केले जाते.

मनाई

गडावरील झाडीची एकही काठी तोडू देऊ नये, असा कठोर आदेश महाराजांनी दिल्याचे सांगितले जाते; मात्र या शब्दांचा मूळ संदर्भ पडताळणे आवश्यक आहे.

रणनीती

युद्धकाळात झाडीचा उपयोग सैन्याला लपण्यासाठी आणि गनिमी काव्याच्या रणनीतीसाठी केला जात असे.

शिवरायांच्या आयुष्यातील अखेरच्या लढाईचा साक्षीदार 'हा' किल्ला! १५ दिवस घेतली होती विश्रांती