Bhudargad Fort History In Kolhapur : 800 वर्षांपासून उभा आहे दक्षिण सीमेचा हा 'रक्षक'; शिवरायांनी का दिली होती या किल्ल्याला एवढी पसंती?

सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये वसलेला किल्ला

कोल्हापूर जिल्ह्यातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये वसलेला भुदरगड किल्ला हा इतिहास, निसर्ग आणि स्थापत्यकलेचा अनोखा संगम आहे. सुमारे ८०० वर्षांचा इतिहास लाभलेला हा किल्ला अनेक राजवटींचा साक्षीदार ठरला आहे. स्वराज्याच्या दक्षिण सीमेचे रक्षण करणाऱ्या या किल्ल्याला ऐतिहासिक आणि पर्यटनदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.

शिलाहार काळातील बांधणी

कोल्हापूरपासून सुमारे ६५ किलोमीटर अंतरावर असलेला भुदरगड किल्ला विस्तीर्ण पठारावर उभा आहे. या किल्ल्याची निर्मिती शिलाहार घराण्यातील राजा भोज (दुसरा) याने केल्याचे इतिहासात उल्लेख आढळतात. त्या काळात हा किल्ला दक्षिणेकडील प्रदेशावर लक्ष ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात होता.

शिवरायांनी ओळखले किल्ल्याचे महत्त्व

इ.स. १६६७ च्या सुमारास छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला आदिलशाहीकडून जिंकून स्वराज्यात सामील केला. दक्षिणेकडील सीमेचे रक्षण करण्यासाठी शिवरायांनी या किल्ल्याची दुरुस्ती करून त्याला अधिक मजबूत आणि अभेद्य बनवले. त्यामुळे भुदरगड स्वराज्याच्या संरक्षणात महत्त्वाची भूमिका बजावू लागला.

'दूधसागर' तलाव गडाचे प्रमुख आकर्षण

भुदरगडावर असलेला ‘दूधसागर’ तलाव हा गडाचे प्रमुख आकर्षण आहे. हा तलाव मोठा आणि अत्यंत सुंदर असून त्यातील पाणी कधीही आटत नाही, अशी स्थानिकांची श्रद्धा आहे. पाण्याचा रंग पांढरट दिसत असल्यामुळे या तलावाला ‘दूधसागर’ असे नाव पडले आहे.

शिवकालीन पाणी व्यवस्थेचा उत्कृष्ट नमुना

गडावर ‘जखीण विहीर’ नावाची ऐतिहासिक विहीर आहे. शिवकालीन पाणी व्यवस्थापनाचा हा एक उत्कृष्ट नमुना मानला जातो. गडावर तैनात असलेल्या सैन्याला पाण्याचा पुरवठा करण्यासाठी या विहिरीचा मोठा उपयोग होत असे.

श्री भैरवनाथ मंदिराचे धार्मिक महत्त्व

भुदरगडावर श्री भैरवनाथाचे भव्य आणि जागृत मंदिर आहे. हे मंदिर कोल्हापूर परिसरातील भाविकांचे श्रद्धास्थान मानले जाते. दरवर्षी येथे मोठ्या उत्साहात यात्रा भरते. शिवकाळातही या मंदिराला विशेष महत्त्व होते, असे सांगितले जाते.

मजबूत तटबंदी आणि प्रवेशद्वार

भुदरगडाची तटबंदी आजही अनेक ठिकाणी चांगल्या स्थितीत पाहायला मिळते. गडाचे मुख्य प्रवेशद्वार, बुरुज आणि बांधकाम पाहताना शिवकालीन स्थापत्यकलेची भव्यता आणि संरक्षणाची दृष्टी स्पष्टपणे दिसून येते.

निसर्गसौंदर्य आणि ट्रेकिंगसाठी आकर्षण

भुदरगड हा ट्रेकिंगप्रेमींसाठीही आकर्षणाचा केंद्रबिंदू आहे. पावसाळ्यात गडावरून सह्याद्री पर्वतरांगांचा निसर्गरम्य परिसर आणि वेदगंगा नदीचे खोरे अत्यंत सुंदर दिसते. त्यामुळे निसर्गप्रेमी आणि पर्यटक मोठ्या संख्येने येथे भेट देतात.

जपण्यासारखा ऐतिहासिक वारसा

शिलाहार, आदिलशाही आणि मराठा अशा विविध राजवटींचा इतिहास अनुभवलेला भुदरगड आजही भव्यतेने उभा आहे. कोल्हापूरच्या पर्यटन नकाशावर या किल्ल्याला एक वेगळे स्थान आहे. या ऐतिहासिक वारशाचे संवर्धन आणि जतन करणे ही आपल्या सर्वांची जबाबदारी आहे.

Konkan Tourism : स्वस्तात मस्त फिरायचंय? कोकणातील 'ही' 7 ठिकाणे म्हणजे पृथ्वीवरचा खरा स्वर्ग; एकदा तरी नक्की भेट द्या..