संतोष कानडे
आयुर्वेदानुसार मध हे पौष्टिक आणि औषधी गुणधर्म असलेले अन्न मानले जाते, मात्र त्याचा वापर योग्य पद्धतीने करणे आवश्यक आहे.
आचार्य चरक आणि आचार्य वाग्भट यांनी मध गरम करून सेवन करणे किंवा गरम पदार्थांमध्ये मिसळणे टाळण्याचा सल्ला दिला आहे.
आयुर्वेदात गरम मधाचे सेवन हे "विरुद्ध आहार" मानले गेले असून ते शरीरासाठी अहितकारक असल्याचे सांगितले आहे.
गरम पाण्यात मध मिसळल्यास मधाचे गुणधर्म बदलू शकतात, अशी आयुर्वेदातील धारणा आहे.
आयुर्वेदानुसार अशा प्रकारे मध सेवन केल्याने पचनाशी संबंधित विविध समस्या उद्भवू शकतात.
याशिवाय कफ, पित्त आणि शरीरातील दोषांचे संतुलन बिघडण्याची शक्यता असल्याचेही ग्रंथांमध्ये नमूद आहे.
आयुर्वेदात मध आणि तूप समप्रमाणात एकत्र सेवन करणेही टाळावे, असा सल्ला दिला आहे.
तथापि, या दाव्यांना आधुनिक वैद्यकीय विज्ञानाकडून सर्व बाबींमध्ये ठोस पुष्टी मिळालेली नाही.
म्हणून गरम पाण्यात मध घेण्याबाबत किंवा इतर आयुर्वेदिक उपाय अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञ आयुर्वेदाचार्य किंवा डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
आयुर्वेदाचा मुख्य संदेश असा आहे की, मधाचा उपयोग त्याचे नैसर्गिक गुणधर्म कायम राहतील अशा पद्धतीने आणि मर्यादित प्रमाणात करावा.