संतोष कानडे
सोशल मीडियात सध्या एक मेसेज तुफान व्हायरल होत आहे. त्यात मानवी केसांपासून प्रोटीन पावडर तयार होत असल्याचा दावा केलाय.
मानवी केसांमध्ये सुमारे ९०–९५ टक्के केराटिन नावाचे प्रथिन (प्रोटीन) असते.
गळलेल्या केसांपासून थेट खाण्यायोग्य प्रोटीन पावडर तयार करून ती लोकांना दिली जाते, असा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही.
केराटिन हे प्रथिन असले तरी मानवी शरीराला ते सहज पचवता येत नाही.
काही संशोधनांमध्ये मानवी किंवा प्राण्यांच्या केसांतील केराटिनपासून औद्योगिक आणि जैवतांत्रिक उपयोगासाठी प्रथिनयुक्त पदार्थ विकसित करण्याचा अभ्यास झाला आहे.
हे संशोधन प्रामुख्याने बायोमटेरियल, खत, पशुखाद्य किंवा वैद्यकीय साहित्य यांसारख्या क्षेत्रांपुरते मर्यादित आहे.
सध्या बाजारात विकल्या जाणाऱ्या बहुतांश प्रोटीन पावडर या दूध (व्हे, कॅसिन), सोया, वाटाणा, तांदूळ किंवा अंड्याच्या प्रथिनांपासून तयार केल्या जातात.
गळलेल्या मानवी केसांपासून बनवलेली खाद्य प्रोटीन पावडर बाजारात सर्वसाधारणपणे उपलब्ध नाही.
सोशल मीडियावर याबाबत अनेक दिशाभूल करणारे दावे केले जातात, परंतु त्यांना ठोस वैज्ञानिक आधार नसतो.
प्रोटीनची गरज भागवण्यासाठी प्रमाणित आणि अन्नसुरक्षा नियमांनुसार तयार केलेली प्रोटीन उत्पादनेच वापरणे योग्य ठरते.
म्हणून, गळलेल्या केसांपासून खाण्यायोग्य प्रोटीन पावडर तयार होते, हा दावा सध्याच्या उपलब्ध वैज्ञानिक पुराव्यांनुसार खरा मानता येत नाही.