विदर्भातला ‘रायगड’ माहिती आहे? छत्रपती संभाजी महाराजांकडे होती सुभेदारी

इतिहास

पुरंदरच्या तहानंतर छत्रपती संभाजी महाराजांचा वऱ्हाडातील प्रदेशाशी महत्त्वाचा संबंध आला.

तह

११ जून १६६५ रोजी शिवाजी महाराज आणि मिर्झा राजा जयसिंग यांच्यात पुरंदरचा तह झाला.

मनसब

या तहानुसार संभाजी महाराजांना पाच हजारांची मनसबदारी देण्यात आली होती.

जहागीर

मनसबदारीच्या खर्चासाठी वऱ्हाडातील काही प्रदेश संभाजी महाराजांच्या नावे जहागीर म्हणून देण्यात आला.

बाळापूर

बाळापूर परगणा संभाजी महाराजांच्या नावे देण्यात आलेल्या प्रमुख प्रदेशांपैकी एक होता.

आवंढे

बाळापूरसोबत आवंढे परगणाही संभाजी महाराजांच्या जहागिरीत समाविष्ट होता.

सुभेदारी

या प्रदेशाची जबाबदारी संभाजी महाराजांकडे असल्याने त्यांच्या वऱ्हाडातील सुभेदारीचा उल्लेख आढळतो. त्याकाळात 'ज्याचे हाती बाळापूर, त्याचे हाती वऱ्हाड' असे समीकरण होते.

वऱ्हाड

वऱ्हाडातील या प्रदेशामुळे छत्रपती घराण्याचा विदर्भाशी असलेला ऐतिहासिक संबंध अधिक स्पष्ट होतो. रायगडाप्रमाणेच महत्त्वाची कामे बाळापूरमधून चालायची.

बालवय

संभाजी महाराज त्या वेळी अवघे आठ ते नऊ वर्षांचे होते आणि त्यांना मुघल दरबारात ओलीस म्हणूनही ठेवण्यात आले होते.

संबंध

छत्रपती शिवाजी महाराज आणि छत्रपती संभाजी महाराज या दोघांचाही वऱ्हाड प्रदेशाशी ऐतिहासिक संबंध जोडला जातो.

वैशिष्ट्य

स्वराज्यातील इतर भागांप्रमाणे वऱ्हाडात छत्रपतींच्या ताब्यातील किल्ल्यांची मोठी साखळी मात्र निर्माण झाली नाही.

इतिहासकार

प्रा. डॉ. किशोर वानखडे यांच्या मते, वऱ्हाडातील हा संबंध स्वराज्याच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा आणि तुलनेने कमी चर्चिला गेलेला भाग आहे.

शिवरायांच्या काळात कॉफी होती? इतिहास काय सांगतो?