Chhatrapati Sambhaji Maharaj Budhbhushanam : धर्मो रक्षति रक्षितः, छत्रपती संभाजी महाराजांचा 'बुधभूषणम्' काव्य जाणून घ्या

सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः।

संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम्॥

अर्थ: प्रत्येक गोष्टीचा शेवट असतो; जीवनाचे अंतिम सत्य मृत्यू आहे.

उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।

न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः॥

अर्थ: प्रयत्नाशिवाय यश मिळत नाही.

विद्या विवादाय धनं मदाय।

शक्तिः परेषां परिपीडनाय॥

अर्थ: दुर्जन माणूस विद्या, धन आणि शक्तीचा दुरुपयोग करतो.

धर्मो रक्षति रक्षितः।

अर्थ: जो धर्माचे रक्षण करतो, धर्म त्याचे रक्षण करतो.

न चोरहार्यं न च राजहार्यं

न भ्रातृभाज्यं न च भारकारी।

व्यये कृते वर्धत एव नित्यं

विद्याधनं सर्वधनप्रधानम्॥

अर्थ: विद्या हे सर्वोत्तम धन आहे.

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।

अर्थ: कर्म करत राहा, फळाची अपेक्षा ठेवू नका.

सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात्।

अर्थ: सत्य बोला, पण ते प्रिय आणि सौम्य पद्धतीने बोला.

शूरोऽसि कृतविद्योऽसि दर्शनीयोऽसि पुत्रक।

यस्मिन्वंशे त्वमुत्पन्नः सिंहस्तत्र न हन्यते॥

अर्थ: शौर्य, विद्वत्ता आणि स्वाभिमान हे वंशाचे वैभव असते.