'हा' गड जिंकताना शिवरायांनी गनिमी काव्याने बहादूरखानला 25 कोस पळवल!

किल्ल्याचा परिचय

अहमदनगर जिल्ह्यातील पेडगाव येथे भीमा नदीच्या काठी वसलेला बहादूरगड हा एक मजबूत भुईकोट किल्ला असून, याला आता 'धर्मवीर गड' म्हणूनही ओळखले जाते.

यादवांची निर्मिती आणि मुघल सत्ता

देवगिरीच्या यादवांच्या काळात बांधलेला हा किल्ला पुढे मुघलांच्या ताब्यात गेला; औरंगजेबाचा दूधभाऊ बहादूरखानाने याची डागडुजी केल्यावर याचे नाव 'बहादूरगड' पडले.

शिवरायांचा गनिमी कावा

सन १६७४ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी गनिमी कावा करून बहादूरखानाला २५ कोस लांब पळवले आणि गडातील २०० अरबी घोडे व खजिना हस्तगत केला.

धर्मवीर संभाजी महाराजांचा इतिहास

१५ फेब्रुवारी १६८९ रोजी छत्रपती संभाजी महाराज आणि कवी कलश यांना कैद करून या गडावर आणले गेले होते; त्यांच्या स्मृतीप्रीत्यर्थ येथे 'शौर्य स्तंभ' उभारण्यात आला आहे.

लक्ष्मी-नारायण मंदिर आणि स्थापत्यकला

"गडावर यादवकालीन कोरीव कामाचा उत्तम नमुना असलेले 'लक्ष्मी-नारायण मंदिर' असून त्याच्या भिंतींवरील नक्षीकाम आणि सुरसुंदरींच्या मूर्ती पाहण्यासारख्या आहेत."

प्राचीन जलव्यवस्थापन

किल्ल्यात भीमा नदीचे पाणी खापराच्या पाईपमधून खेळवण्यासाठी बांधलेले उंच मनोरे (एअर व्हॉल्व्ह) आणि हत्ती मोट ही शिवकालीन प्रगत पाणीपुरवठा योजनेची साक्ष देतात.

हमामखाना आणि राणी महाल

गडाच्या परिसरात दिवाणे-आम, कलाकुसर केलेला हमामखाना आणि राणी महालाचे अवशेष आजही इतिहासाची साक्ष देत उभे आहेत.

गडफेरी आणि भेट

सिद्धटेकपासून केवळ ९ किमीवर असलेला हा गड पाहण्यासाठी दौंडहून खाजगी वाहनाने सहज जाता येते; इतिहासप्रेमींसाठी हे एक न चुकता पाहण्यासारखे ठिकाण आहे.

800 वर्षांपूर्वी कुठे सापडला होता कोहिनूर हिरा? जाणून घ्या इतिहास