संतोष कानडे
औरंगजेबाच्या प्रदीर्घ युद्धांमुळे मुघल साम्राज्याची आर्थिक आणि लष्करी शक्ती मोठ्या प्रमाणात खर्ची पडली.
औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर कमकुवत आणि अकार्यक्षम उत्तराधिकारी सत्तेवर आले, त्यामुळे केंद्राची पकड सैल झाली.
मुघल दरबारातील सत्तासंघर्ष आणि सरदारांमधील गटबाजी वाढत गेली.
जाहागीरदारी व्यवस्थेतील संकटामुळे महसूल आणि प्रशासनावर मोठा ताण निर्माण झाला.
प्रचंड साम्राज्याचा कारभार सांभाळताना केंद्रीय प्रशासन कमकुवत होत गेले.
मराठे, शीख, जाट, राजपूत आणि इतर प्रादेशिक शक्तींनी मुघल सत्तेला मोठे आव्हान दिले.
बंगाल, अवध आणि हैदराबादसारख्या प्रांतांमध्ये स्वायत्त सत्ताकेंद्रे मजबूत झाली.
नादिरशाहच्या १७३९ मधील आक्रमणामुळे मुघल साम्राज्याची आर्थिक आणि राजकीय कमजोरी स्पष्ट झाली.
अहमदशाह अब्दालीच्या वारंवार झालेल्या आक्रमणांनी उत्तर भारतातील मुघल सत्तेला आणखी धक्का दिला.
ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या वाढत्या राजकीय आणि लष्करी प्रभावामुळे मुघल बादशहांची सत्ता अखेर नाममात्र राहिली आणि १८५७ नंतर मुघल सत्तेचा औपचारिक अंत झाला.
mughal
esakal