संतोष कानडे
मुघल सम्राट अकबराने विविध धर्मांच्या परंपरांबद्दल तुलनेने सहिष्णू धोरण स्वीकारले होते.
अबुल फजलच्या ‘आइन-ए-अकबरी’मध्ये हिंदू धार्मिक प्रथा आणि उत्सवांचे वर्णन आढळते.
त्यामध्ये गोपूजेच्या एका उत्सवाचेही वर्णन असून गायींना धुऊन, सजवून आणि खाऊ घालून त्यांचा सन्मान केला जात असल्याचे नमूद आहे.
या वर्णनानुसार अकबर त्या उत्सवात सहभागी झाला आणि सजवलेल्या गायी त्याच्यासमोर आणण्यात आल्या.
अकबर नियमितपणे गोपूजा करत नसला तरी अकबर गोपूजेच्या समारंभात सहभागी झाला होता’ हे मात्र सत्य आहे.
अकबराने गायींच्या कत्तलीवर काही काळ आणि विशिष्ट प्रसंगी निर्बंध घातल्याचे ऐतिहासिक संदर्भांत आढळते.
मात्र त्याने संपूर्ण मुघल साम्राज्यात कायमस्वरूपी आणि सर्व परिस्थितीत गोहत्या बंद केली होती, असे नाही.
1587 मध्ये अकबराने वर्षातील काही विशिष्ट काळात प्राण्यांच्या कत्तलीवर निर्बंध घातल्याचा संदर्भ इतिहासकार इरफान हबीब यांच्या अभ्यासात आढळतो.
हिंदूंच्या धार्मिक भावना लक्षात घेऊन गोहत्या आणि गोमांस सेवनाबाबत अकबराने तुलनेने संयमाचे धोरण स्वीकारले होते.
अकबराचा गोपूजेशी संबंध हा हिंदू धार्मिक परंपरांचा आदर आणि काही समारंभांतील सहभागाशी जोडलेला दिसतो.