संतोष कानडे
मुघल बादशहांच्या शयनकक्षाला ‘ख्वाबगाह’ म्हणजेच स्वप्नगृह असे संबोधले जात असे.
अकबरच्या फतेहपूर सिक्रीतील ख्वाबगाहमध्ये बादशहासाठी स्वतंत्र विश्रांतीची जागा होती.
या खोल्यांची रचना आरामासोबत गोपनीयता आणि सुरक्षेचा विचार करून केली जात असे.
शाही पलंगांवर गाद्या, उशा आणि महागडी वस्त्रे वापरली जात असल्याचे ऐतिहासिक नोंदींमध्ये आढळते.
काही उच्चवर्गीय मुघल पलंगांवर सोने, चांदी आणि मौल्यवान वस्तूंची सजावट केली जात असे.
शाही कक्षांमध्ये नक्षीदार पडदे, जाळ्या आणि सजावटीच्या भिंती दिसत असत.
दिल्लीच्या लाल किल्ल्यातील खास महालामध्ये स्वतंत्र शयनकक्षाची व्यवस्था होती.
मोकळ्या हवेसाठी जाळ्या आणि पाण्याच्या प्रवाहासारख्या वास्तुशैलींचा वापर केला जात असे.
अकबरच्या ख्वाबगाहची रचना राजवाड्यातील इतर महत्त्वाच्या भागांशी जोडलेली होती.
म्हणून मुघलांचा शयनकक्ष हा केवळ झोपण्याची जागा नसून आराम, गोपनीयता आणि राजेशाही वास्तुकलेचा भाग होता.