छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात समोसा होता का? काय आहे इराण कनेक्शन

उत्पत्ती:

समोशाचा उगम इराणमध्ये झाला असून इ.स. ९९५–१०७७ दरम्यान अबुल फजली बेहाकी यांनी ‘संबुश्क’ असा त्याचा उल्लेख केला आहे.

नाव:

११व्या शतकात ‘संबुश्क’ आणि ‘संबुश’ ही नावे प्रचलित होती, जी पुढे बदलत गेली.

प्रसार:

१४व्या शतकात व्यापारी दक्षिण आशियात आले आणि त्यांनी हा पदार्थ भारतात आणला.

रूपांतर:

१४व्या–१५व्या शतकात भारतात ‘संबुश’चे ‘समोसा’मध्ये रूपांतर झाले आणि त्यात स्थानिक बदल झाले.

प्रादेशिक:

मध्ययुगीन काळात (१४–१५वे शतक) बिहार आणि बंगालमध्ये त्याला ‘सिंघडा’ असे नाव पडले.

प्रवासी:

इ.स. १३३३ च्या सुमारास इब्न बतूता भारतात आला आणि त्याने समोशाचा उल्लेख आपल्या लिखाणात केला.

दरबार:

१४व्या शतकात मुहम्मद बिन तुघलक यांच्या दरबारात समोसा खास खाद्यपदार्थ म्हणून दिला जात होता.

साहित्य:

त्या काळात (१४वे शतक) समोशात मांस, पिस्ते, अक्रोड आणि बदाम यांसारखे श्रीमंत घटक वापरले जात.

साहित्यिक:

१३–१४व्या शतकातील अमीर खुसरो यांनीही समोशाचा उल्लेख आपल्या रचनांमध्ये केला आहे.

भारतीयीकरण:

१५–१६व्या शतकात भारतात समोशात स्थानिक मसाले आणि भाज्या घालून त्याची चव बदलली गेली.

बदल:

१६–१७व्या शतकात बटाट्याचे सारण समोशात वापरले जाऊ लागले आणि तो सर्वसामान्यांमध्ये लोकप्रिय झाला.

पुरावा:

१६व्या शतकात मालवा सल्तनत (मध्य भारत) च्या निमतनामा या पाककृती ग्रंथात समोश्याची रेसिपी आहे. हा ग्रंथ नंतर विजापूर आदिलशाहाच्या संग्रहात गेला.

प्रचलित:

आदिलशाही, निजामशाही आणि इतर दख्खन सल्तनतांच्या इराणी प्रभावामुळे समोसा १६व्या-१७व्या शतकात नक्कीच प्रचलित होता.

कालखंड:

छत्रपती शिवाजी महाराज (१६३०–१६८०) यांच्या काळात समोसा भारतात आधीपासूनच प्रचलित होता.

मराठा प्रदेश:

त्यामुळे शिवाजी महाराजांच्या काळात समोसा अस्तित्वात होता आणि मराठा प्रदेशात पोहोचला असण्याची शक्यता दाट आहे.

शिवाजी महाराजांच्या काळात 'मिरची' होती का?