संतोष कानडे
प्राण्यांना माणसांप्रमाणे मृत्यू जवळ आल्याची जाणीव होते, असा दावा पूर्वापार केला जातो.
अनेक प्राण्यांना शरीरातील आजारपण, अशक्तपणा किंवा दुखापतीमुळे आपण अस्वस्थ असल्याची जाणीव नक्कीच होते.
आजारी किंवा जखमी प्राणी अनेकदा शांत, एकांत आणि सुरक्षित जागा शोधताना दिसतात.
काही प्राणी समूहापासून दूर राहतात, कारण अशक्त अवस्थेत ते शिकाऱ्यांसाठी सोपे लक्ष्य ठरू शकतात.
पाळीव प्राण्यांमध्येही आजारपणाच्या काळात वर्तन, खाण्यापिण्याच्या सवयी आणि हालचालींमध्ये बदल दिसू शकतो.
जंगलातील प्राणी मात्र अशा अवस्थेत आपली असुरक्षितता लपवण्याचा प्रयत्न करू शकतात.
सामाजिक वर्तनकाही प्राणी मृत किंवा अत्यंत अशक्त साथीदाराजवळ काही काळ थांबतात; यामागे सामाजिक वर्तन आणि समूहातील नातेसंबंध कारणीभूत असू शकतात.
हत्ती, काही प्रायमेट्स आणि इतर सामाजिक प्राण्यांमध्ये मृत साथीदाराभोवती वेगळे वर्तन दिसल्याचे संशोधनात आढळले आहे.
मात्र याचा अर्थ त्यांना मृत्यूची मानवी अर्थाने कल्पना असते, असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही.
प्राणी आजारपण आणि शरीरातील बदल ओळखून आपले वर्तन बदलतात, हे मात्र नक्की खात्रीने सांगता येतं.