जगाच्या मध्यभागी नसले तरी त्याला ‘मध्य पूर्व’ का म्हणतात? ते नाव कुणी दिले? वाचा रोचक इतिहास...

मध्य पूर्व

इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या तणावामुळे आज "मध्य पूर्व" हा शब्द प्रत्येकाच्या ओठांवर आहे.

नकाशा

पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की नकाशावरील जो प्रदेश जगाच्या मध्यभागी नाही किंवा पूर्णपणे पूर्वेला नाही त्याला "मध्य पूर्व" का म्हटले जाते?

भौगोलिक वास्तव

हे नाव कोणत्याही भौगोलिक वास्तवापेक्षा जास्त प्रतिबिंबित करते? वसाहतवादी काळातील मानसिकता, जेव्हा जगाचा नकाशा फक्त लंडनच्या खिडकीतून दिसत होता.

ब्रिटीश साम्राज्य

जगाच्या नकाशावर पाहता सौदी अरेबिया, इराण किंवा इराकसारखे देश मध्यभागी नाहीत किंवा पूर्णपणे पूर्वेला नाहीत. बराच काळ ब्रिटीश साम्राज्याने जगाच्या मोठ्या भागावर राज्य केले.

जगाचे विभाजन

इंग्लंड युरोपमध्ये असल्याने ब्रिटीशांनी त्याच्या भौगोलिक स्थानाच्या आधारे जगाचे विभाजन करण्यास सुरुवात केली. त्यांच्या मते, युरोपच्या पूर्वेकडील देशांना "पूर्व" म्हटले गेले. युरोपच्या पश्चिमेकडील देशांना "पश्चिम" म्हटले गेले.

युरो-केंद्रित

हा पूर्णपणे युरोप-केंद्रित दृष्टिकोन होता. ज्याला "युरो-केंद्रित" दृष्टिकोन म्हणून ओळखले जाते. ब्रिटिशांनी आशियाचे तीन भाग केले. युरोपच्या सर्वात जवळचे आशियाई प्रदेश "पूर्वेकडील जवळ" असे म्हटले गेले.

सुदूर पूर्व

आशियातील सर्वात दूरच्या भागांना जसे की चीन आणि जपानला "सुदूर पूर्व" असे नाव देण्यात आले. त्यांच्यामध्ये असलेल्या अरबी आणि आखाती प्रदेशांना सोयीस्करपणे "मध्य पूर्व" असे म्हटले जात असे.

उत्पत्ती

हे नाव प्रत्यक्ष भूगोलावर आधारित नव्हते, तर लंडनपासूनच्या त्यांच्या अंतरावर आधारित होते. या शब्दाची उत्पत्ती ब्रिटिशांपासून झाली आहे.

सुएझ कालवा

१९०२ मध्ये अमेरिकन नौदल रणनीतीकार अल्फ्रेड थायर महान यांच्यामुळे त्याला जागतिक मान्यता मिळाली. त्यांनी औपचारिकपणे ब्रिटिश भारत आणि सुएझ कालव्यामधील क्षेत्राचे वर्णन करण्यासाठी या शब्दाचा वापर केला.

भारत

त्यावेळी, ब्रिटिश भारत हा साम्राज्याचा सर्वात महत्त्वाचा भाग होता. हा प्रदेश ब्रिटिश व्यापार आणि लष्करी हालचालींसाठी महत्त्वाचा होता.

आखाती देश

दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान, ब्रिटीश सैन्याने हा शब्द इतका व्यापकपणे वापरला की तो आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिध्द झाला. लोक अनेकदा "मध्य पूर्व" आणि "आखाती देश" या संज्ञा गोंधळात टाकतात. परंतु त्यात एक फरक आहे.

समुद्राचे पाणी

आखात म्हणजे असा प्रदेश जिथे समुद्राचे पाणी जमिनीत खोलवर जाते. पर्शियन आखाताच्या सीमेवर असलेल्या पश्चिम आशियातील देशांना आखाती देश म्हणतात.

भौगोलिक शब्द

यामध्ये प्रामुख्याने सौदी अरेबिया, युएई, कुवेत, बहरीन, कतार आणि ओमान यांचा समावेश आहे. हा एक पूर्णपणे भौगोलिक शब्द आहे जो समुद्राजवळील त्यांचे स्थान प्रतिबिंबित करतो.

अरब देश

मध्य पूर्वेतील आणखी एक श्रेणी म्हणजे "अरब देश". हे आखात किंवा समुद्राचा संदर्भ देत नाही तर भाषा आणि संस्कृतीचा संदर्भ देते. ज्या देशांची प्राथमिक भाषा अरबी आहे.

अरब संस्कृती

ज्यांची ओळख अरब संस्कृतीशी जोडलेली आहे त्यांना अरब देश म्हणतात. यामध्ये इजिप्त सारख्या देशांचा समावेश आहे, जे आफ्रिकन खंडात आहेत परंतु त्यांच्या अरबी संस्कृतीमुळे ते अरब जगताचा भाग मानले जातात.

राजकीय शब्द

अशा प्रकारे, मध्य पूर्व हा एक व्यापक राजकीय शब्द आहे, तर आखाती देश आणि अरब देश हे त्यातील सांस्कृतिक आणि भौगोलिक उप-श्रेणी आहेत.

एका अपघातामुळे LPG गॅसचा शोध लागला होता! 'ही' गोष्ट तुम्हाला माहिती आहे का?