संतोष कानडे
'फरझाना' नावाच्या एका नर्तकीने दिल्लीत स्वतःचा जम बसवला आणि स्वतःचं सैन्य तयार केलं होतं. तिने एका युरोपियन सेनापतीशी लग्न करून सत्ता मिळवली.
नवऱ्याच्या मृत्यूनंतर तिने तीन हजार युरोपियन व भारतीय सैनिकांच्या आधुनिक तुकडीचे कमांडर म्हणून नेतृत्व केले.
फरझाना ही केवळ महालात बसली नाही, तर स्वतः घोड्यावर बसून, हातात तलवार घेऊन प्रत्यक्ष युद्धात उतरायची.
तिने कॅथलिक ख्रिश्चन धर्म स्वीकारून जोहाना नोबिलिस सोम्ब्रे असे नाव धारण केले. ती मुघल काळातील एकमेव ख्रिश्चन महिला शासक ठरली.
तिच्या लष्करी ताकदीमुळे मुघल सम्राटाने तिला दिल्लीजवळील 'सरधना' (मेरठ) प्रांताची अधिकृत मालकीण (शासक) बनवले.
लाल किल्ल्यावर शत्रूंनी हल्ला केला तेव्हा तिने आपल्या तोफखान्यासह धावून जात मुघल सम्राटाचा जीव वाचवला.
या उपकारामुळे मुघल सम्राट तिला आदराने 'आपली आई' मानू लागला आणि तिला 'झिब-उन-निसा' (महिलांचे भूषण) पदवी दिली.
तिच्या चतुर कारभारामुळे सरधनाचा महसूल प्रचंड वाढला आणि ती त्या काळातील सर्वात श्रीमंत महिलांपैकी एक बनली.
तिने कोट्यवधी रुपये खर्च करून सरधना येथे आशियातील सर्वात मोठ्या ऐतिहासिक चर्चची (बॅसिलिका) निर्मिती केली.
इंग्रजांच्या राजवटीतही तिने आपले स्वातंत्र्य टिकवून ठेवले आणि १८३६ मध्ये वयाच्या ८३ व्या वर्षी एका स्वतंत्र राणीसारखा तिचा अंत झाला.