घोडा उभा राहूनच का झोपतो? जाणून घ्या निसर्गाची ही अजब किमया!

घोडा

तुम्हाला माहित आहे का घोडा उभा राहून का झोपतो काय आहेत या मागची कारणं जाणून घ्या.

स्टे अ‍ॅपेरेटस यंत्रणा:

घोड्याच्या पायांमध्ये कंडरा (Tendons) आणि अस्थिबंधांची (Ligaments) एक विशेष रचना असते, ज्याला 'स्टे अ‍ॅपेरेटस' म्हणतात. जेव्हा घोडा उभा असतो, तेव्हा ही यंत्रणा त्याचे सांधे आणि गुडघे 'लॉक' करते, ज्यामुळे स्नायूंना कोणताही ताण न देता तो उभा राहू शकतो.

शिकारी प्राण्यांपासून बचाव

घोडा हा निसर्गतः एक 'भक्ष' (Prey) प्राणी आहे. जंगलात वाघ किंवा सिंहासारखे शिकारी प्राणी अचानक हल्ला करू शकतात. अशा वेळी जमिनीवर झोपलेला असल्यास उठून पळायला वेळ लागतो. उभा राहून झोपल्यामुळे धोक्याची चाहूल लागताच तो त्वरित पळू शकतो.

कमी वजनाचा वापर

घोड्याचे वजन खूप जास्त असते (सुमारे ४०० ते ६०० किलो). जेव्हा घोडा उभा राहून झोपतो, तेव्हा त्याच्या शरीराचे वजन त्याच्या मजबूत हाडांच्या सांगाड्यावर विभागले जाते, ज्यामुळे त्याचे स्नायू थकत नाहीत.

पाय बदलण्याची पद्धत

झोपताना घोडा आपले चारही पाय एकाच वेळी लॉक करत नाही. तो प्रामुख्याने पुढचे दोन पाय आणि मागचा एक पाय लॉक करतो, तर चौथा पाय थोडा रिलॅक्स ठेवतो. ठराविक काळानंतर तो दुसऱ्या पायावर वजन टाकून पाय बदलतो.

डुलकी

घोडा उभा राहून फक्त 'डुलकी' किंवा हलकी झोप घेऊ शकतो. दिवसातून तो साधारण ४ ते १५ तास उभा राहून विश्रांती घेतो. मात्र, माणसांप्रमाणे गाढ झोपण्यासाठी (REM Sleep) त्याला खाली बसावेच लागते.

वेळेचे नियोजन

घोड्याला २४ तासात फक्त ३० मिनिटे ते ३ तास गाढ झोपेची गरज असते. ही गाढ झोप तो दिवसातून तुकड्या-तुकड्यांत (साधारण १०-२० मिनिटे एका वेळी) जमिनीवर पडून घेतो.

शरीरशास्त्रीय मर्याद

जर घोडा जास्त वेळ जमिनीवर झोपून राहिला, तर त्याच्या प्रचंड वजनामुळे त्याच्या अंतर्गत अवयवांवर आणि रक्तवाहिन्यांवर दबाव येतो. यामुळे त्याच्या शरीरातील रक्ताभिसरण विस्कळित होऊ शकते. म्हणून तो जास्त वेळ झोपून राहणे टाळतो.

ऊर्जेची बचत

उभे राहून झोपल्यामुळे घोड्याला उठण्यासाठी लागणारी प्रचंड ऊर्जा खर्च करावी लागत नाही. शिकारी प्राण्यांपासून सतत सावध राहण्यासाठी ही ऊर्जा वाचवणे त्याच्या अस्तित्वासाठी आवश्यक असते.

जगातला सर्वात संथ प्राणी कोण? उत्तर थक्क करणारे आहे!