होळीच्या दिवशी रंग खेळण्याची परंपरा कशी सुरू झाली? जेव्हा रंग नव्हते तेव्हा हा सण कसा साजरा करायचे?

होळी

होळीचा नुसता उल्लेख केला तरी रंग, पाण्याच्या तोफा आणि गुलाल यांच्या प्रतिमा तयार होतात. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की जेव्हा बाजारात तयार रंग उपलब्ध नव्हते तेव्हा लोक होळी कशी साजरी करायचे?

रंग

त्या काळात रंग त्याच पद्धतीने उडवले जात होते की या सणाने वेगळे रूप धारण केले होते? होळीची परंपरा केवळ मजा करण्याबद्दल नाही तर श्रद्धा, प्रेम आणि निसर्गाबद्दल देखील आहे

इतिहास

त्याची मुळे इतिहास आणि पौराणिक कथांमध्ये खोलवर जातात. होळी हा दोन दिवस साजरा केला जाणारा एक प्रमुख हिंदू सण आहे. पहिल्या दिवशी वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक असलेल्या होलिकाचे दहन केले जाते.

प्रल्हाद

ही कथा प्रल्हाद, हिरण्यकश्यपू आणि त्याची बहीण होलिका यांच्याभोवती फिरते. असे मानले जाते की देवाने भक्त प्रल्हादाचे रक्षण करण्यासाठी हस्तक्षेप केला. होलिका अग्नीने भस्मसात झाली.

परंपरा

येथूनच होलिका दहनाची परंपरा सुरू झाली. रंगांचा सण असलेल्या होळीला कृष्ण आणि राधा यांच्या दंतकथांशी जोडले गेले आहे. ब्रज प्रदेशात असे मानले जाते की कृष्णाने प्रथम राधा आणि तिच्या मैत्रिणींसोबत रंग खेळले.

सल्ला

असे म्हटले जाते की कृष्णाला त्याच्या काळ्या रंगाची काळजी होती, म्हणून त्याची आई यशोदा हिने त्याला राधेला रंग लावण्याचा सल्ला दिला. या प्रेमप्रकरणामुळे ब्रजमध्ये रंगांच्या होळीची परंपरा जन्माला आली.

अभाव

आजही ही परंपरा मथुरा आणि वृंदावनमध्ये विशेष उत्साहाने साजरी केली जाते. प्राचीन काळी रासायनिक रंगांचा अभाव होता. होळी पूर्णपणे नैसर्गिक पद्धतीने साजरी केली जात असे.

तिलक

लोक पलाश फुले पाण्यात भिजवून केशर तयार करत असत. हा रंग त्वचेसाठी सुरक्षित मानला जात असे. हळदीचा वापर पिवळा बनवण्यासाठी केला जात असे आणि चंदनाच्या पेस्टने तिलक लावला जात असे.

प्रतीक

फुलांची होळी देखील सामान्य होती. लोक गुलाब, झेंडू आणि जास्वंदाच्या पाकळ्या वापरून एकमेकांवर रंग उडवत असत. हे निसर्गाशी जवळीक साधण्याचे प्रतीक मानले जात असे.

प्रसंग

त्या काळात होळी केवळ रंग लावण्याबद्दल नव्हती, तर ती नातेसंबंध दृढ करण्यासाठी आणि बंध मजबूत करण्यासाठी होती. होळी हा केवळ धार्मिक सण नाही तर सामाजिक मेळाव्यांचा एक प्रसंग देखील आहे.

पदार्थ

गावागावात आणि शहरांमध्ये लोक ढोलक आणि मंजिराच्या साथीने फाग गायले. गुजिया, मालपुआ आणि दही वडा यासारखे पारंपारिक पदार्थ घरीच तयार केले जात होते.

प्रयत्न

लोकांनी जुने मतभेद विसरून एकमेकांना मिठी मारली. कालांतराने रासायनिक रंग बाजारात आले आणि त्यामुळे सणाचे स्वरूप बदलले. आजही बरेच लोक नैसर्गिक रंगांकडे परतण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

ट्रॅक्टरची मागची चाके इतकी मोठी का असतात? यामागील विज्ञान काय?