कच्च्या तेलापासून डिझेल, पेट्रोल आणि एलपीजी आणि सीएनजी कसं बनतं? जाणून घ्या प्रक्रिया...

इंधन

तुम्ही कधी विचार केला आहे का की परदेशातून येणारा तेल हा गडद, ​​जाड पदार्थ तुमच्या स्वयंपाकघरातील निळ्या ज्वाला आणि तुमच्या वाहनातील पारदर्शक इंधनात कसा बदलतो?

परिस्थिती

आखाती देशांमध्ये जेव्हा जेव्हा तणाव वाढतो तेव्हा कच्च्या तेलाच्या किमती आणि पुरवठ्यावर सर्वात आधी परिणाम होतो. भारतासारख्या देशांसाठी ही परिस्थिती अत्यंत चिंताजनक आहे.

अर्थव्यवस्था

कारण आपल्या अर्थव्यवस्थेचा मोठा भाग आयात केलेल्या तेलावर अवलंबून असतो. होर्मुझची सामुद्रधुनी ही एक अरुंद रस्ता आहे जिथून जगातील एक तृतीयांश तेल जाते.

रिफायनरीज

जर पुरवठा विस्कळीत झाला तर रिफायनरीज कच्च्या मालाचे नुकसान करतील. ज्यामुळे केवळ पेट्रोल आणि डिझेलच नाही तर घरगुती वापरासाठी एलपीजी आणि औद्योगिक वापरासाठी सीएनजी देखील विस्कळीत होण्याची शक्यता आहे.

कच्चे तेल

मोठ्या जहाजांद्वारे परदेशातून भारतात येणारे कच्चे तेल प्रथम किनाऱ्यावर बांधलेल्या मोठ्या टाक्यांमध्ये साठवले जाते. तेथून ते पाइपलाइनद्वारे जामनगर, मथुरा किंवा पानिपत सारख्या देशातील प्रमुख रिफायनरीजमध्ये पाठवले जाते.

हायड्रोजन

कच्चे तेल हे कार्बन आणि हायड्रोजनच्या हजारो लहान आणि मोठ्या रेणूंचे मिश्रण आहे जे एकमेकांशी गुंफलेले आहेत. ते थेट वापरणे अशक्य आहे.

तेलाचे शुद्धीकरण

कारण त्यात सल्फर, नायट्रोजन आणि असंख्य अशुद्धता असतात ज्या इंजिन आणि पर्यावरणासाठी विषारी असतात. रिफायनरीमध्ये कच्च्या तेलाचे शुद्धीकरण करण्यासाठी सर्वात महत्वाची प्रक्रिया म्हणजे फ्रॅक्शनल डिस्टिलेशन.

लोखंडी टॉवर

यामध्ये फ्रॅक्शनेटिंग कॉलम नावाचा एक प्रचंड लोखंडी टॉवर असतो. कच्च्या तेलाला भट्टीत अंदाजे ४०० अंश सेल्सिअस तापमानापर्यंत गरम केले जाते आणि नंतर टॉवरच्या तळातून ते टाकले जाते.

उत्कलन बिंदू

या प्रक्रियेचे मुख्य तत्व असे आहे की कच्च्या तेलातील प्रत्येक पदार्थाचा उत्कलन बिंदू वेगळा असतो. ज्यामुळे ते वेगवेगळ्या उंचीवर गोळा होतात. टॉवरमध्ये गरम तेलाची वाफ वर येताच ती थंड होऊ लागते.

जाड द्रव

टॉवर वेगवेगळ्या उंचीवर ट्रेने सुसज्ज आहे. डांबरसारखे सर्वात जड आणि जाड द्रव तळाशी स्थिरावतात. स्नेहन तेल आणि जड डिझेल यापेक्षा थोडे वर गोळा होतात.

विमानाचे इंधन

केरोसीन आणि जेट इंधन किंवा विमानाचे इंधन मध्यभागी सोडले जाते. पेट्रोलसारखे सर्वात हलके द्रव टॉवरच्या वरच्या भागात गोळा होते, तर उर्वरित वायूयुक्त पदार्थ वरच्या भागातून बाहेर पडतात.

प्रोपेन आणि ब्युटेन

या रिफायनरी टॉवरच्या वरच्या भागातून बाहेर पडणाऱ्या वायूंमध्ये प्रोपेन आणि ब्युटेनचे प्रमाण जास्त असते. उच्च दाबाखाली या वायूंना थंड करून आणि संकुचित करून, द्रव पेट्रोलियम वायू (एलपीजी) तयार होतो.

नैसर्गिक वायू

जो आपण स्वयंपाकाच्या गॅस सिलिंडरमध्ये वापरतो. दुसरीकडे, नैसर्गिक वायू, जो थेट विहिरींमधून येतो, त्यात जास्त मिथेन असते. संकुचित केल्यावर ते सीएनजी बनते.

पेट्रोल आणि डिझेल

रिफायनरी प्रक्रियेदरम्यान उत्सर्जित होणाऱ्या वायूंचे शुद्धीकरण करून ते वाहने आणि स्वयंपाकघरांमध्ये पोहोचवल्यानंतरच. टॉवर सोडल्यानंतरही, पेट्रोल आणि डिझेल थेट विक्रीसाठी योग्य नसतात.

इंधनाची गुणवत्ता

ते क्रॅकिंग आणि रिफॉर्मिंग सारख्या प्रक्रियांमधून जातात. इंधनाची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी हे मोठे रेणू लहान रेणूंमध्ये विभाजित करते. या टप्प्यात तेलातून सल्फर सारख्या अशुद्धता देखील काढून टाकल्या जातात.

सल्फरचे प्रमाण

भारत सध्या BS-VI मानकांचे पालन करतो, याचा अर्थ रिफायनरीजना धूर कमी करण्यासाठी आणि प्रदूषण नियंत्रित करण्यासाठी तेलातील सल्फरचे प्रमाण कमी करावे लागते.

अ‍ॅडिटिव्ह्ज

पूर्णपणे शुद्धीकरण केल्यानंतर, पेट्रोल आणि डिझेलमध्ये काही अ‍ॅडिटिव्ह्ज जोडले जातात. ही रसायने इंजिनमधील घर्षण कमी करतात. इंधन कार्यक्षमता सुधारण्यास मदत करतात. प्रत्येक कंपनीचे अ‍ॅडिटिव्ह्ज थोडेसे बदलू शकतात.

पेट्रोल पंप

ज्यामुळे पेट्रोलच्या कामगिरीत फरक पडतो. रिफायनरी सोडल्यानंतर ही उत्पादने विविध पाइपलाइन किंवा रेल्वे टँकरद्वारे देशभरातील तेल डेपोमध्ये नेली जातात. जिथून ती तुमच्या शहरातील पेट्रोल पंप आणि गॅस एजन्सीपर्यंत पोहोचतात.

जगातील पहिला सीसीटीव्ही कॅमेरा कधी आणि का तयार करण्यात आला? इतिहास जाणून घ्या...