संतोष कानडे
पौर्णिमेच्या रात्री चंद्राचा लख्ख प्रकाश जंगलात पडल्यामुळे वन्यजीवांच्या हालचाली आणि वर्तनात लक्षणीय बदल दिसून येतो.
वाघ, बिबट्या आणि सिंह यांसारख्या मोठ्या भक्षक प्राण्यांना लख्ख चांदण्यात शिकार करणे कठीण जाते, कारण अंधाराचा फायदा न मिळाल्याने सावज त्यांना लांबूनच सहज हेरते.
हरणे, ससे, रानडुक्कर यांसारखे शाकाहारी प्राणी जास्त उजेडामुळे भक्षकांपासून सावध राहून मोकळ्या गवताळ प्रदेशात न जाता घनदाट झाडीत लपून राहणे पसंत करतात.
अंधारात जास्त सक्रिय असणारे लहान निशाचर उंदीर, वटवाघुळ आणि घुबड भक्षकांच्या नजरेस पडण्याच्या भीतीने पौर्णिमेच्या रात्री कमी हालचाल करतात.
याउलट, उत्कृष्ट दृष्टी असलेले आणि प्रकाशात स्पष्ट पाहू शकणारे काही प्राणी अधिक वेळ सक्रिय राहून अन्नाचा शोध घेतात.
अनेक लांडगे आणि कोल्हे पौर्णिमेच्या लख्ख रात्री एकमेकांशी संवाद साधण्यासाठी आणि प्रदेश निश्चित करण्यासाठी अधिक वेळा आणि तीव्र आवाजात ओरडतात.
समुद्रकिनाऱ्यालगत किंवा नद्यांच्या खोऱ्यात राहणाऱ्या उभयचर प्राण्यांचे आणि कीटकांचे पुनरुत्पादन चक्र पौर्णिमेच्या भरती-ओहोटी व प्रकाशाशी जोडलेले असते.
काही निशाचर पक्षी चांदण्याच्या मंद प्रकाशात शिकार शोधणे आणि उड्डाण करणे अधिक सुलभ मानतात, त्यामुळे त्यांची सक्रियता किंचित वाढते.
जंगलात नेहमीसारखा दाट अंधार नसल्यामुळे प्राण्यांमध्ये एक प्रकारची वाढीव सतर्कता आणि असुरक्षिततेची भावना जाणवते.
पौर्णिमेचा प्रकाश शिकारी प्राण्यांसाठी अडथळा तर शाकाहारी प्राण्यांसाठी सावध राहण्याचा काळ ठरतो, ज्यामुळे जंगलातील दैनंदिन अन्नसाखळीचे वेळापत्रक तात्पुरते बदलते.