ना आधार ना पासपोर्ट, मुघल काळात कशाच्या आधारे ठरत होती नागरिकता?

देशभरात चर्चा

भारत सरकारच्या एका स्पष्टीकरणानंतर पासपोर्ट हा नागरिकत्वाचा पुरावा आहे की नाही, यावर देशभर चर्चा सुरू झाली आहे.

मुघल काळातील पद्धत

मुघल काळात आजच्यासारखी नागरिकत्वाची व्यवस्था नव्हती. लोकांची ओळख त्यांच्या राज्य, धर्म, जात, व्यवसाय आणि कुटुंबावरून ठरत असे.

विश्वास

गावातील मान्यवर व्यक्ती एखाद्याची ओळख सांगत असत. त्यांच्यावरच विश्वास ठेवला जात होता.

कागदपत्रं

बादशहाने दिलेले फरमान आणि सनद हे सर्वात महत्त्वाचे सरकारी कागद मानले जात. जमीन, हक्क आणि सवलती याच कागदांवर ठरत.

परवाना

लांबच्या प्रवासासाठी किंवा व्यापारासाठी परवाना घ्यावा लागत असे. काही भागांमध्ये हा कागद नसल्यास अडचणी येत असत.

दस्तऐवज

जमिनीचा मालक कोण, कर किती भरायचा याची नोंद पट्टा या दस्तऐवजात असे. शेतकऱ्यांसाठी तो अत्यंत महत्त्वाचा पुरावा होता.

साक्षीदार

कागदपत्रांवर शंका आल्यास शाही मुहर, गवाह आणि स्थानिक अधिकारी यांच्या साक्षीवर निर्णय घेतला जात असे.

ओळख

मुघल काळात आजसारखा पासपोर्ट किंवा ओळखपत्र नव्हते. मात्र शाही कागदपत्रे, स्थानिक अधिकाऱ्यांचा विश्वास आणि गवाह यांच्या आधारे ओळख निश्चित होत असे.

भारतात झपाट्याने घटतोय प्रजनन दर; बदलती जीवनशैली की इतर कारणं?