भारतात झपाट्याने घटतोय प्रजनन दर; बदलती जीवनशैली की इतर कारणं?

भारतात जन्मदर घसरला

भारताचा एकूण प्रजनन दर १.९ वर आला आहे. हा लोकसंख्या स्थिर ठेवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या २.१ च्या पातळीपेक्षा कमी आहे.

५० वर्षांत मोठा बदल

१९७१ मध्ये एका महिलेमागे सरासरी ५.२ मुले जन्माला येत होती. आता हा आकडा १.९ वर आला असून भारतात छोट्या कुटुंबांचा कल वाढत आहे.

शिक्षण ठरतंय महत्त्वाचं

आज अधिक महिला उच्च शिक्षण घेत आहेत. शिक्षण वाढल्यामुळे करिअर, आर्थिक स्वावलंबन आणि कुटुंब नियोजनाला प्राधान्य दिले जात आहे.

लग्न आणि मातृत्व उशिरा

पूर्वी लवकर लग्न आणि लगेच मूल होणे सामान्य होते. आता अनेक जोडपी आधी करिअर आणि आर्थिक स्थैर्य मिळवल्यानंतर पालक होण्याचा निर्णय घेत आहेत.

शहरांमध्ये मुलांची संख्या कमी

महागाई, घरांच्या वाढलेल्या किमती, शिक्षणाचा खर्च आणि मर्यादित जागेमुळे कुटुंबं एक किंवा दोन मुलांवरच थांबतात.

बहुतांश कुटुंबांचे पहिलेच मूल

२०२४ मधील ६६ टक्के बाळांचा जन्म हे महिलांचं पहिलं अपत्यं होतं.

कमी जन्मदराचे फायदे

महिलांचे सशक्तीकरण, मुलांना चांगले शिक्षण, कुटुंबाची आर्थिक स्थिती मजबूत होणे आणि प्रत्येक मुलावर अधिक लक्ष देणे हे या बदलाचे सकारात्मक परिणाम आहेत.

पुढची आव्हानं काय?

जन्मदर कमी झाल्याने भविष्यात वृद्धांची संख्या वाढू शकते. आरोग्यसेवा, निवृत्ती वेतन आणि ज्येष्ठ नागरिकांच्या देखभालीसाठी आतापासून तयारी करावी लागणार आहे.

'या' गावाच्या मातीत दडलंय सोनं; भारतातील पहिल्या खासगी खाणीतून होणार मोठे उत्पादन