क्षेपणास्त्रांचे किती आणि कोणते प्रकार आहेत? त्यांचा वापर कसा करतात? जाणून घ्या...

इराण आणि इस्रायल युद्ध

इराण आणि इस्रायलमधील सुरू असलेल्या युद्धामुळे क्षेपणास्त्रांबद्दल चर्चा तीव्र झाली आहे. आधुनिक युद्धात क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानाची वाढती भूमिका भारतही पाहत आहे.

क्षेपणास्त्रांचा वापर

वेगवेगळ्या प्रकारच्या क्षेपणास्त्रांचा वापर वेगवेगळ्या उद्देशांसाठी केला जातो. क्षेपणास्त्रे केवळ हल्ल्यासाठी डिझाइन केलेली नाहीत तर काही शत्रूच्या हल्ल्यांपासून बचाव करण्यासाठी देखील डिझाइन केलेली आहेत.

क्षेपणास्त्रे

बॅलिस्टिक, क्रूझ, हायपरसोनिक आणि अँटी-बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आधुनिक लष्करी तंत्रज्ञानाचे महत्त्वाचे घटक मानले जातात. प्रत्येक क्षेपणास्त्राचा वेग, उड्डाण पद्धती आणि वापर वेगवेगळा असतो.

बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे

बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे लांब पल्ल्याच्या हल्ल्यांसाठी डिझाइन केलेली असतात. प्रक्षेपणानंतर ते पृथ्वीच्या वातावरणातून बाहेर पडतात आणि नंतर गुरुत्वाकर्षणाच्या प्रभावाखाली त्यांच्या लक्ष्याकडे पडतात.

मारक क्षमता

ते त्यांच्या लक्ष्याजवळ येताच ते खूप जास्त वेगाने वेगाने जातात. ध्वनीच्या वेगापेक्षा अनेक पट जास्त वेगाने पोहोचतात. बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांची मारक क्षमता सामान्यतः हजारो किलोमीटर असते.

अण्वस्त्रे

बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे पारंपारिक आणि अण्वस्त्रे दोन्ही वाहून नेण्यास सक्षम असतात. भारताचे अग्नि-५, अमेरिकेचे मिनिटमन-३ आणि रशियाचे इस्कंदर सारखी क्षेपणास्त्रे या श्रेणीत येतात.

क्रूझ क्षेपणास्त्रे

दुसरीकडे क्रूझ क्षेपणास्त्रे जेट इंजिनद्वारे चालविली जातात. पृथ्वीच्या वातावरणात कमी उंचीवर उडतात. ते सामान्यतः जमिनीपासून ५० ते १०० मीटर उंचीवर उडतात. ज्यामुळे त्यांना रडारवर शोधणे कठीण होते.

नेव्हिगेशन सिस्टीम

क्रूझ क्षेपणास्त्रे जीपीएस आणि इतर नेव्हिगेशन सिस्टीमचा वापर करतात. ज्यामुळे ते अत्यंत अचूक लक्ष्य गाठू शकतात. क्रूझ क्षेपणास्त्रे सामान्यतः २०० ते १००० किलोमीटरच्या अंतरावरील लक्ष्यांना लक्ष्य करू शकतात.

हायपरसोनिक क्षेपणास्त्रे

भारताचे ब्राह्मोस, अमेरिकेचे टोमाहॉक आणि रशियाचे कॅलिबर हे जगातील आघाडीच्या क्रूझ क्षेपणास्त्रांपैकी एक आहेत. हायपरसोनिक क्षेपणास्त्रे ध्वनीच्या वेगापेक्षा पाचपट किंवा त्याहून अधिक वेगाने उडतात.

कठीण

त्यांचा वेग इतका जास्त आहे की त्यांना रोखणे अत्यंत कठीण मानले जाते. हे क्षेपणास्त्र उड्डाणादरम्यान आपली दिशा आणि वेग बदलू शकते, ज्यामुळे शत्रूच्या संरक्षणापासून वाचणे सोपे होते.

लढाऊ विमान

हायपरसोनिक क्षेपणास्त्रे जमीन, समुद्र किंवा अगदी लढाऊ विमानातूनही डागता येतात. त्यांच्या उच्च गती आणि नियंत्रणक्षमतेमुळे, ते आधुनिक युद्धात एक अतिशय धोकादायक शस्त्र मानले जाते.

अँटी-बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे

अँटी-बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचे काम हल्ले करणे नसून शत्रूच्या हल्ल्यांना रोखणे आहे. जेव्हा शत्रू बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र हल्ला करतो तेव्हा ते हवेतच नष्ट करण्यासाठी सोडले जातात.

इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्र

हे करण्यासाठी प्रथम रडार प्रणाली वापरून शत्रूच्या क्षेपणास्त्राचा मागोवा घेतला जातो. नंतर हवेतच मारा करण्यासाठी इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्र डागले जाते. आयर्न डोम, अमेरिकेचे THAAD आणि भारताचे PAD आणि AAD प्रणाली या तंत्रज्ञानावर आधारित आहेत.

वीज झिग झेंग पद्धतीने का पडते? कारण काय? जाणून घ्या यामागचं विज्ञान...