संतोष कानडे
औरंगजेब हा मुघल साम्राज्यातील सर्वात दीर्घकाळ राज्य करणाऱ्या सम्राटांपैकी एक होता आणि त्याच्या काळात साम्राज्याचा विस्तार मोठ्या प्रमाणावर झाला.
औरंगजेबाच्या तिजोरीत किती संपत्ती होती, याची अचूक आणि अधिकृत रक्कम इतिहासाच्या उपलब्ध नोंदींमध्ये स्पष्टपणे दिलेली नाही.
आजच्या रुपयांमध्ये त्याची संपत्ती अमुक इतकी होती, असा दावा करणे ऐतिहासिकदृष्ट्या अचूक ठरणार नाही.
मुघल सम्राटाची संपत्ती म्हणजे केवळ वैयक्तिक पैसा नव्हता; त्यात शाही खजिना, जमीन महसूल, दागिने, मौल्यवान धातू आणि साम्राज्याच्या उत्पन्नाचा समावेश होत असे.
औरंगजेबाच्या कारकिर्दीत मुघल साम्राज्याचा महसूल मोठा होता आणि भारतातील विशाल प्रदेशातून कर वसूल केला जात होता.
मात्र दख्खनमधील जवळपास २५ वर्षांच्या युद्धांमुळे शाही खजिन्यावर प्रचंड आर्थिक भार पडला आणि साम्राज्याच्या आर्थिक स्थितीवर ताण आला.
औरंगजेबाने स्वतःच्या वैयक्तिक खर्चाबाबत तुलनेने साधेपणा दाखवला आणि त्याच्या मृत्यूनंतर त्याच्याकडे फार मोठी वैयक्तिक रोख संपत्ती होती, असे ठोस पुरावे उपलब्ध नाहीत.
काही ऐतिहासिक नोंदींनुसार त्याने स्वतःच्या हाताने कुराण लिहून आणि टोप्या शिवून मिळवलेल्या पैशांतून अंत्यसंस्काराचा खर्च करण्याची इच्छा व्यक्त केली होती.
त्याने आपल्या मृत्यूनंतर साधा दफनविधी व्हावा आणि थडगे साधे असावे, अशी इच्छा व्यक्त केली होती; त्याची कबर आज खुलदाबाद येथे आहे.