निसर्गाची किमया! गोगलगाय स्वतःचा शंख नेमकी कशी तयार करते?

शंख

अनेदा आपण गोगलगायीच्या पाठीवर शंखाचे ओझे बघतो पण गोगलगाय हा शंख कसा तयार करते? या मागचे विज्ञान काय आहे जाणून घ्या.

जन्मापासूनच सोबत

गोगलगाय जेव्हा अंड्यातून बाहेर येते, तेव्हा तिच्या पाठीवर एक अतिशय मऊ आणि पारदर्शक कवच आधीच असते. याला 'प्रोटोकोन्च' (Protoconch) म्हणतात.

अवयवाची भूमिका

गोगलगायीच्या शरीरावर 'मेंटल' (Mantle) नावाचे एक मांसल आवरण किंवा त्वचा असते. हाच अवयव शंख तयार करण्यासाठी मुख्य कारागीर म्हणून काम करतो.

कॅल्शिअमचे महत्त्व

शंख तयार करण्यासाठी गोगलगायीला मोठ्या प्रमाणात कॅल्शिअमची गरज असते. ती तिच्या अन्नातून (पाने, माती किंवा दगड चाटून) कॅल्शिअम शोषून घेते.

शंखाचे घटक

शंख हा प्रामुख्याने कॅल्शिअम कार्बोनेट (CaCO_3) आणि काही प्रमाणात प्रथिनांपासून (Proteins) बनलेला असतो. 'मेंटल'मधून या द्रव्यांचा स्राव बाहेर येतो.

थरावर थर

मेंटलमधून स्रवलेले कॅल्शिअम आणि प्रथिने हवेच्या संपर्कात आल्यावर कडक होतात. गोगलगाय सतत या द्रव्याचे नवीन थर जुन्या कवचाच्या कडेला जोडत राहते, ज्यामुळे शंख मोठा होतो.

स्वतःची दुरुस्ती

जर अपघाताने शंखाला तडा गेला किंवा तो थोडा फुटला, तर गोगलगाय आपल्या 'मेंटल'द्वारे पुन्हा कॅल्शिअम स्रवून तो भाग दुरुस्त करू शकते.

फिरते घर

हा शंख केवळ कवच नाही, तर तो गोगलगायीच्या शरीराचा भाग असतो. तिच्या शरीरातील अनेक महत्त्वाचे अवयव (उदा. फुफ्फुस, हृदय) या शंखाच्या आत सुरक्षित असतात.

रंग आणि नक्षी

शंखावर दिसणारे विविध रंग आणि नक्षी ही गोगलगायीने खाल्लेल्या अन्नातील रंगद्रव्यांमुळे आणि तिच्या जनुकीय (Genetic) रचनेमुळे तयार होते.

Weird Animal Habits : प्राण्यांच्या अजब सवयी! 'हा' प्राणी खातो स्वतःची विष्ठा; निसर्गाची ही किमया तुम्हाला माहीत आहे का?