बाळकृष्ण मधाळे
नैऋत्य मान्सूनचे केरळमध्ये आगमन झाले असून आता देशभरातील नागरिकांचे लक्ष पावसाकडे लागले आहे. केरळसह दक्षिण भारतातील अनेक राज्यांमध्ये पावसाला सुरुवात झाली आहे.
What is the monsoon in India?
esakal
यंदा मान्सून नेहमीच्या वेळेपेक्षा सुमारे आठवडाभर उशिराने भारतात दाखल झाला आहे. मान्सून म्हणजे नेमके काय, त्याचे आगमन कसे होते, मान्सूनपूर्व आणि परतीचा पाऊस म्हणजे काय, याबाबत अनेकांच्या मनात प्रश्न असतात. त्यांची उत्तरे जाणून घेऊया...
What is the monsoon in India?
esakal
‘मान्सून’ हा शब्द अरबी भाषेतील ‘मौसिम’ या शब्दापासून निर्माण झाला आहे. ‘मौसिम’ म्हणजे ऋतू किंवा हंगाम. ऋतूनुसार दिशा बदलणाऱ्या वाऱ्यांना मान्सून असे म्हटले जाते. हेच वारे समुद्रातील बाष्पयुक्त आर्द्रता घेऊन येतात आणि त्यामुळे पावसाची निर्मिती होते. त्यामुळे भारतातील पावसाळ्याची सुरुवात मान्सूनच्या आगमनाने होते.
What is the monsoon in India?
esakal
भारतात मान्सूनचा प्रवेश सर्वप्रथम केरळच्या किनारपट्टीवरून होतो. साधारणपणे १ जूनच्या सुमारास मान्सून केरळमध्ये दाखल होतो. त्यानंतर तो हळूहळू देशाच्या इतर भागांत पसरतो. हिंदी महासागर आणि अरबी समुद्रातून येणारे आर्द्र वारे प्रथम भारताच्या नैऋत्य किनारपट्टीवर पोहोचतात. त्यानंतर हे वारे दक्षिण, मध्य आणि उत्तर भारतात पुढे सरकत जातात.
What is the monsoon in India?
esakal
भारतात मुख्यतः दोन प्रकारचे मान्सून आढळतात.
१. उन्हाळी मान्सून (Southwest Monsoon)
उन्हाळी किंवा नैऋत्य मान्सून (Southwest Monsoon) एप्रिल ते सप्टेंबर या कालावधीत सक्रिय असतो. देशातील बहुतांश वार्षिक पाऊस याच मान्सूनमुळे पडतो.
२. हिवाळी मान्सून
ऑक्टोबर ते मार्च या कालावधीत ईशान्य (Northeast Monsoon) किंवा हिवाळी मान्सून सक्रिय असतो. विशेषतः तामिळनाडूसह दक्षिण-पूर्व भारतातील काही भागांना या मान्सूनमुळे पाऊस मिळतो.
What is the monsoon in India?
esakal
अरबी समुद्र शाखा
बंगालच्या उपसागराची शाखा
या दोन्ही शाखा देशातील विविध भागांमध्ये पर्जन्यवृष्टी घडवून आणतात.
What is the monsoon in India?
esakal
भारतीय हवामान विभाग (IMD) मान्सूनच्या आगमनाची अधिकृत घोषणा करतो. केरळ, कर्नाटक आणि लक्षद्वीप परिसरातील निश्चित निरीक्षण केंद्रांवर सलग पावसाची नोंद झाल्यानंतर ही घोषणा केली जाते. साधारणपणे, निर्धारित आठ केंद्रांपैकी किमान काही केंद्रांवर सलग दोन दिवस २.५ मिमी किंवा त्यापेक्षा अधिक पाऊस नोंदवला गेला, तर मान्सून दाखल झाल्याचे मानले जाते.
What is the monsoon in India?
esakal
मान्सूनपूर्व पाऊस
मार्च ते मे या कालावधीत पडणाऱ्या पावसाला मान्सूनपूर्व पाऊस असे म्हणतात. उष्णतेमुळे निर्माण होणारे ढग, वादळी वारे आणि स्थानिक हवामानातील बदल यामुळे हा पाऊस पडतो.
What is the monsoon in India?
esakal
सप्टेंबरनंतर मान्सून माघारी फिरू लागतो. या काळात ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये पडणाऱ्या पावसाला परतीचा पाऊस असे संबोधले जाते.
What is the monsoon in India?
esakal
भारतात नैऋत्य मान्सून साधारणपणे जूनच्या सुरुवातीपासून सप्टेंबरच्या मध्यापर्यंत सक्रिय असतो. त्यानंतर मान्सूनची माघार सुरू होते आणि हिवाळी मान्सूनचा प्रभाव वाढू लागतो. दक्षिण आशियातील बहुतांश भागांमध्ये जून ते सप्टेंबर हा मान्सूनचा प्रमुख कालावधी मानला जातो.
What is the monsoon in India?
esakal
समुद्रातून येणारे आर्द्र वारे पश्चिम घाटासारख्या पर्वतरांगांवर आदळतात. त्यामुळे हवेतील बाष्पाचे संघनन होऊन ढग तयार होतात आणि पाऊस पडतो. यालाच ‘ओरोग्राफिक रेनफॉल’ असे म्हणतात.
What is the monsoon in India?
esakal
तथापि, समुद्रातील तापमान, चक्रीवादळे, एल-निनो यांसारख्या हवामानविषयक घटकांमुळे मान्सूनच्या आगमनात विलंब किंवा बदल होऊ शकतो. त्यामुळे काही वर्षी मान्सून वेळेवर तर काही वर्षी उशिराने दाखल होतो.
What is the monsoon in India?
esakal
Monsoon Tourism India
esakal