संतोष कानडे
भारतावर ब्रिटिशांची सत्ता स्थापन झाल्यानंतर त्यांनी देशातील अनेक संस्थानं खालसा केली. काही राजांना तर त्यांनी भारताबाहेर हाकलून लावलं.
१८५७ च्या स्वातंत्र्यसमरात सक्रिय सहभाग घेतल्यामुळे ब्रिटिशांनी मुघल सम्राट बाहदूर शाह जफर याला दोषी ठरवले.
बाहदूर शाहला भारताबाहेर ब्रह्मदेश (म्यानमार) मधील रंगून (यंगून) येथे हद्दपार करण्यात आले. १८६२ मध्ये तिथेच त्याचा मृत्यू झाला.
महाराजा रणजित सिंग यांचे पुत्र दलीप सिंग यांना वयाच्या अवघ्या १५ व्या वर्षी ब्रिटिशांनी गादीवरून पायउतार केले आणि त्यांना इंग्लंडला पाठवून दिले.
पुढे दलीप सिंह यांचं धर्मांतर करण्यात आलं आणि त्यांना आयुष्यभर भारतापासून दूर राहावे लागले.
१८०१ मध्ये ब्रिटिशांनी शिवगंगा संस्थानाचे राजे वेंगाई पेरिया उदयाना देवर यांना देशाबाहेर हद्दपार केले होते. अनेक इतिहासकारांच्या मते, अशी कारवाई झालेले ते पहिले भारतीय राजा होते.
वेंगाई पेरिया उदयाना देवर यांना त्यांच्या ७२ साथीदारांसह सुमात्रा (इंडोनेशिया) मधील पेनांग येथे पाठवण्यात आले होते.
जसे भारतीय राजांना बाहेर पाठवले, तसेच ब्रिटिशांनी परदेशी राजांना भारतातही बंदिवान करून ठेवले होते.
थिबा मिनी हे ब्रह्मदेशाचे शेवटचे राजे होते. ब्रिटिशांनी या राजाला पदच्युत करून महाराष्ट्रातील रत्नागिरी येथे हद्दपार केले होते.
रत्नागिरी येथे त्यांचा 'थिबा पॅलेस' आजही अस्तित्वात आहे. ब्रिटिशांनी अनेक राजांचा क्रूरपणे छळ केल्याच्या नोंदी आहेत.