पेशव्यांना शनिवारवाडा बांधण्याची कल्पना कोणत्या किल्ल्यावरून सुचली?

शनिवारवाड्याची प्रेरणा

मावळ तालुक्यातील इंदोरी गावातील सरसेनापती दाभाडेंच्या भुईकोट किल्ल्याचे उत्कृष्ट बांधकाम पाहून बाजीराव पेशव्यांनी १७३०-३२ मध्ये पुण्यात मुठा नदीकाठी शनिवारवाडा बांधला.

प्रवेशद्वारातील सारखेपणा

पुण्यातील प्रसिद्ध शनिवारवाड्याचे मुख्य प्रवेशद्वार आणि त्याची सुरक्षा रचना मावळातील इंदोरी किल्ल्यावरून प्रेरित होऊन घडवली गेली होती.

सरसेनापती दाभाडेंनी उभारला किल्ला

सरसेनापती खंडेराव दाभाडे यांनी १७२०-२१ मध्ये इंद्रायणी नदीच्या काठावर हा सुंदर भुईकोट किल्ला बांधला.

पहिल्या महिला सरसेनापतींचा किल्ला

मराठा साम्राज्याच्या पहिल्या आणि एकमेव महिला सरसेनापती उमाबाई दाभाडे यांनी या किल्ल्यावरून कारभार पाहिला आणि येथे वास्तव्य केले.

इंद्रायणी नदी

पश्चिमबाजूस आपलं विस्तीर्ण पात्र अंथरलेली इंद्रायणी नदी किल्ल्याला संरक्षण देऊन अधिक बळकट व दुर्गम करते. 

एका बाजूला जमीन, दुसऱ्या बाजूला पाणी

हा किल्ला पूर्वेकडून जमिनीवर बांधलेला दिसतो, तर पश्चिमेकडून पाहिल्यास थेट इंद्रायणी नदीच्या पात्रात उभा असलेला जलदुर्ग वाटतो.

तटबंदी आणि ९ भक्कम बुरूज

किल्ल्याचे संरक्षण करण्यासाठी बेसॉल्ट खडकात पाया रचून त्यावर विटांचे ३० ते ४० फूट उंच तट आणि ९ बुरूज बांधण्यात आले आहेत.

दुहेरी संरक्षणाचे प्रवेशद्वार

शत्रूला रोखण्यासाठी येथे दुहेरी दरवाजांची अनोखी रचना आहे. पहिला दरवाजा फुटला तरी २६ फुटांच्या अंतरावर असणारा दुसरा दरवाजा किल्ल्याचे रक्षण करतो.

दरवाजावरील सुंदर शिल्पे

किल्ल्याच्या मुख्य दरवाजावर पौराणिक 'शरभ' प्राण्याची शिल्पे आणि मध्यभागी देवीचे सुंदर शिल्प कोरलेले आहे.

कडजाई देवीचे प्रसिद्ध मंदिर

किल्ल्याच्या आत इंदोरी गावची ग्रामदेवता 'कडजाई देवी'चे मंदिर आहे, जिथे नवरात्रीत आणि चैत्र-वैशाख महिन्यात भाविकांची मोठी गर्दी असते.

राजघराण्याकडून स्थापना

नदीकाठी कड्यावर बसलेली म्हणून कडजाई देवी! दाभाडे राजघराण्याकडून देवीची मूर्ती इथे प्रतिष्ठापीत केली गेली.

जुनी नाणी पाडण्याची टांकसाळ

मराठेशाहीच्या काळात या किल्ल्याच्या आत नाणी (चलन) पाडण्यासाठी एक टांकसाळ उभारण्यात आली होती.

नदीतून निसटण्याची गुप्त वाट

संकटाच्या वेळी महत्त्वाच्या व्यक्तींना सुरक्षित बाहेर पडता यावे, यासाठी थेट इंद्रायणी नदीच्या पात्रात उतरणाऱ्या पायऱ्या येथे बनवल्या आहेत.

नगारखाना आणि वीरगळी

प्रवेशद्वारावर सुंदर नगारखाना असून किल्ल्याच्या आत मंदिरासमोर ऐतिहासिक वीरगळी पाहायला मिळतात, ज्या तत्कालीन योद्ध्यांच्या शौर्याची साक्ष देतात.

कोटेश्वर शंकराचे मंदिर

किल्ल्याजवळच नदीकाठी कोटेश्वरवाडी येथे कोटेश्वर मंदिर आहे. उन्हाळ्यात मंदिराच्या पायऱ्यांवरून वाहणारे नदीचे पाणी अतिशय थंड आणि प्रसन्न वाटते.

येथे कसे पोहोचायचे?

पुण्यापासून अवघ्या ३५ किमी अंतरावर असलेल्या या किल्ल्यावर जाण्यासाठी तळेगाव दाभाडे किंवा घोरावाडी रेल्वे स्टेशनवरून लोकल व बसची सोपी सुविधा आहे.

एक दिवसाच्या सहलीसाठी उत्तम

पुणे आणि मुंबईच्या जवळ असल्याने वीकेंडला कुटुंब किंवा मित्रांसोबत एक दिवसाच्या ऐतिहासिक सहलीसाठी हा किल्ला उत्तम पर्याय आहे.

मावळच्या कुशीत

मावळच्या कुशीत वसलेला हा इंदोरी किल्ला मराठेशाहीच्या थोर इतिहासाची आठवण करून देतो.

रेल्वे इंजिनला वेगवेगळे रंग का असतात?