इराणी चहा भारतात कसा आला? 'असा' आहे संघर्ष अन् संस्कृतीचा गोड वारसा

चहा प्रेमी भारतीय

भारतात चहा पिणाऱ्यांची संख्या मोठी असल्याने याला राष्ट्रीय पेय घोषित करण्याची मागणी होते. पण यातही खास बाब म्हणजे इराणी चहा लोक आवर्जून पितात.

भारतात चहा

'इराणी चहा' भारतात कसा पोहोचला? याबाबत अनेकांना माहिती नाही. चला तर मग इराणी चहाची भारतात कशी इंट्री झाली याबाबत जाणून घेऊया

प्राचीन रेशीम मार्ग

हजारो वर्षांपूर्वी रेशीम मार्गाने भारत आणि इराण (पर्शिया) यांच्यात व्यापार होत असे. या मार्गावर प्रवासी व्यापारी संध्याकाळी थकवा दूर करण्यासाठी 'चाय-ए-सदा' (साधा काळा चहा) पित असत.

१९व्या शतकातील संकट

१८९० च्या दशकात इराणमध्ये तीव्र दुष्काळ पडला आणि धार्मिक/राजकीय परिस्थिती खूप कठीण झाली. याझद आणि केरमान प्रांतातील झोरोस्ट्रियन समुदायातील लोकांनी भारतात स्थलांतर केले.

भारतात स्थलांतर

हे इराणी मुंबई पुणे आणि हैदराबादसारख्या शहरांत प्रथम आले. येथे आधी स्थायिक झालेल्या पारशी समुदायाने त्यांना मदत केली. सुरुवातीला ते मजुरीसारखे काम करत, पण लवकरच व्यवसाय सुरू केला.

चहाची चव

इराणी लोकांनी आपल्या 'चाय-ए-सदा' ला स्थानिक दूध, मलई आणि भरपूर साखर मिसळून नवीन स्वाद तयार केला, ज्याला 'इराणी चहा' म्हणून ओळखले जाऊ लागलेय

इराणी कॅफेची सुरुवात

इराणी लोकांनी शहरांच्या कोपऱ्यात छोटी दुकाने/कॅफे उघडली. त्या काळात हिंदू-मुस्लिम दुकानदार कोपऱ्यांना अशुभ मानत असत, पण इराणी लोकांनी तेथे चहाचे साम्राज्य उभारले. हे कॅफे सामाजिक केंद्र बनले.

मुंबई, पुणे, हैदराबादमध्ये विस्तार

मुंबईत सर्वाधिक इराणी कॅफे उघडले गेले, त्यानंतर पुणे आणि हैदराबाद. हैदराबादमध्ये इराणी व्यापार केंद्र असल्याने इराणी चहा विशेष लोकप्रिय झाला.

चहाची तयारीची अनोखी पद्धत

इराणमध्ये काळा चहा साधा असतो, पण भारतात दूध-मलई मिसळून तो गुळगुळीत, मजबूत आणि गोड बनवला गेला. हे फ्यूजन इराणी चहाला भारतीय संस्कृतीचा भाग बनवते.

कॅफेची वैशिष्ट्ये

मार्बल टेबल, चेकर्ड फ्लोअर, जुने घड्याळे, ब्रुन मस्का पाव, बेकरी आयटम्स – हे इराणी कॅफेचे वैशिष्ट्य झाले. ते कॉस्मोपॉलिटन जागा बनल्या जिथे सर्व जाती-धर्माचे लोक येत.

आजची स्थिती

मुंबईत १९५० च्या दशकात ३५० पेक्षा जास्त इराणी कॅफे होते, आज फक्त काही उरले आहेत. तरीही ते सांस्कृतिक वारसा म्हणून जिवंत आहेत. हैदराबादमध्येही इराणी कॅफे कमी होत आहेत, पण त्यांचा प्रभाव कायम आहे.

हिंदूंसाठी पवित्र तुळशीची सर्वात जास्त खरेदी का करतात 'हे' ५ मुस्लिम देश ?