संतोष कानडे
भारतात शेताच्या बांधावर आणि जंगलात पावसाळ्यात नैसर्गिकरीत्या उगवणारी कर्टुली (कारटोली) ही एक अत्यंत दुर्मिळ रानभाजी आहे.
ग्रामीण भागात आजही या भाजीकडे केवळ पावसाळ्यापुरती मिळणारी एक साधी रानभाजी म्हणूनच पाहिले जाते.
दिसायला छोट्या कारल्यासारखी आणि काटेरी असल्याने अनेकदा बाजारात ही भाजी दुर्लक्षित राहते.
याउलट, परदेशात मात्र तिच्या अफाट औषधी आणि पौष्टिक गुणधर्मांमुळे हिला 'सुपरफूड'चा सर्वोच्च दर्जा मिळाला आहे.
शास्त्रीय संशोधनानुसार, कर्टुलीमध्ये सामान्य मांसाहारापेक्षा कैक पटीने जास्त प्रोटीन आणि ताकद असते.
यामध्ये मानवी शरीराला आवश्यक असलेले लोह (Iron), कॅल्शियम, फायबर, व्हिटॅमिन-ए आणि व्हिटॅमिन-सी मुबलक प्रमाणात आढळतात.
कर्टुलीमध्ये असलेले शक्तिशाली अँटीऑक्सिडंट्स शरीरातील फ्री-रॅडिकल्स नष्ट करून कॅन्सरसारख्या गंभीर आजारांपासून संरक्षण करतात.
या भाजीचा ग्लायसेमिक इंडेक्स अत्यंत कमी असल्याने ती रक्तातील साखरेची पातळी नैसर्गिकरीत्या नियंत्रित ठेवते.
शरीरातील वाढलेले बॅड कोलेस्टेरॉल कमी करून उच्च रक्तदाब आटोक्यात ठेवण्यासाठी ही भाजी उत्तम मानली जाते.
अत्यंत कमी कॅलरीज आणि उच्च फायबर असल्यामुळे पाश्चात्य देशांतील वेट लॉस डाएट चार्टमध्ये हिला विशेष स्थान आहे.
अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा आणि आखाती देशांमधील आशियाई नागरिक पावसाळ्यात या भाजीची आतुरतेने वाट पाहतात.
कर्टुलीची त्वचा कडक असल्याने ती विमानाने परदेशात पाठवताना खराब होत नाही, जे निर्यातीसाठी पूरक ठरते.
मर्यादित पुरवठ्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत या भाजीला प्रति किलो शेकडो रुपयांचा प्रचंड भाव मिळतो.
भारतात दुर्लक्षित असलेल्या या वेलीची मंडप पद्धतीने व्यावसायिक शेती केल्यास शेतकऱ्यांना लाखोंचा नफा मिळू शकतो.
भारताच्या मातीत दुर्लक्षित राहिलेली ही वनस्पती आज जागतिक आरोग्य आणि वेलनेस मार्केटमध्ये स्वतःचा डंका वाजवत आहे.