महाराष्ट्राची चव: सण-उत्सवात पुरणपोळीलाच का असतो पहिला मान?

पुरणपोळी

होळी असो वा पाडवा महाराष्ट्रात प्रत्येक सणाला पुरणपोळीलाच का मान दिला जातो? या मागचा इतिहास काय आहे जाणून घ्या.

धार्मिक महत्त्व

महाराष्ट्रात होळी, गुढीपाडवा आणि महालक्ष्मी (गौरी) पूजनाला पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवणे अनिवार्य मानले जाते. देवाचा 'महानैवेद्य' पुरणपोळीशिवाय पूर्ण होत नाही, अशी श्रद्धा आहे.

समृद्धीचे प्रतीक

पूर्वीच्या काळी शेतात नवीन धान्य आले की आनंद साजरा करण्यासाठी पुरणपोळी केली जाई. घरात हरभरा डाळ आणि गूळ असणे हे संपन्नतेचे लक्षण मानले जात असे, त्यामुळे या पदार्थाला प्रतिष्ठेचे स्थान मिळाले.

कौशल्याची कसोटी

पुरणपोळी बनवणे हे एक उत्तम पाककौशल्याचे काम आहे. पोळी न फुटता पातळ लाटणे आणि ती मऊ ठेवणे हे गृहिणीच्या सुगरणपणाचे लक्षण मानले जाते. त्यामुळे पाहुण्यांना पुरणपोळी खायला घालणे हा त्यांचा मोठा सन्मान समजला जातो.

पौष्टिक घटक

यात हरभरा डाळ (प्रथिने) आणि गूळ (लोह) यांसारखे नैसर्गिक घटक असतात. साजूक तुपाच्या जोडीमुळे हा पदार्थ शरीराला ऊर्जा देणारा आणि पौष्टिक ठरतो.

हवामानानुसार उपयुक्तता

होळीच्या काळात (वसंत ऋतू) शरीरातील कफ दोष कमी करण्यासाठी गुळाचे आणि डाळीचे सेवन फायदेशीर ठरते. सुंठ आणि जायफळ घातल्यामुळे ही पोळी पचायलाही सोपी होते.

ऐतिहासिक वारसा

१२ व्या शतकातील 'मानसोल्लास' या ग्रंथात 'पोलिका' या नावाने पुरणपोळीचे वर्णन आढळते. सातवाहन काळापासून ते पेशवाईपर्यंत हा पदार्थ महाराष्ट्राच्या राजघराण्यांतही लोकप्रिय असल्याचे सांगितले जाते.

पूर्णब्रह्म मानले जाणे

वारकरी संप्रदायात आणि अनेक मराठी घरांत अन्नाला 'पूर्णब्रह्म' मानले जाते. त्यातही पुरणपोळी हे 'पक्वान्न' नसून ते तृप्तीचे आणि सात्त्विक आनंदाचे प्रतीक मानले जाते.

पिढ्यानपिढ्या जपेला वारसा

आजीकडून आईकडे आणि आईकडून मुलीकडे जाणारी पुरणपोळीची ही 'रेसिपी' म्हणजे एक कौटुंबिक वारसा आहे. लहानपणापासून सण आणि सुट्ट्यांमध्ये पुरणपोळीच्या सुवासाने घर दरवळणे, ही प्रत्येक मराठी माणसाची एक सुखद आठवण असते.

संध्याकाळी थकवा येत असल्यास 'हे' स्नॅक्स ट्राय करा