कोकणातील 'माटवी' परंपरा काय अन् गणपतीच्या वर रानभाज्या का बांधतात?

कोकण संस्कृती - 'माटवी'

गणपतीच्या आसनाच्या वर लाकडाच्या चौकटीला नैसर्गिक फळे, भाजीपाला, पाने अन् फुले बांधून तयार केलेल्या सजावटीला 'माटवी' (किंवा माटोळी) म्हणतात.

माटवी संकल्पना

ही पृथ्वी म्हणजे साक्षात देवी पार्वतीचे रूप आहे अन् ती आपल्या पुत्राच्या (श्री गणेशाच्या) आगमनासाठी विविध वनस्पतींनी नटली आहे, अशी यामागे श्रद्धा आहे.

पूर्वजांची दूरदृष्टी

भाद्रपदात मिळणाऱ्या औषधी वनस्पती लोकांनी घराभोवती लावाव्यात अन् टिकवाव्यात, याच उद्देशाने आपल्या दूरदृष्टी पूर्वजांनी माटवीची प्रथा सुरू केली.

आयताकृती लाकडी चौकटीची रचना

माटवी बनवण्यासाठी लाकडाची आयताकृती किंवा चौकोनी चौकट वापरली जाते, ज्यामध्ये उभ्या-आडव्या पट्ट्यांची भक्कम रचना केलेली असते.

आंब्याचे टाळ अन् केवणीचे दोर

माटवीमध्ये आंब्याच्या रायवळ डहाळ्या बांधल्या जातात; तर चौकट आणि वनस्पती घट्ट बांधण्यासाठी केवणीच्या सालांचे मजबूत दोर वापरले जातात.

उतरलेला नारळ अन् तवसा (काकडी)

माटवीत पाडलेला नाही तर झाडावरून व्यवस्थित उतरवलेला नारळ, सुपारीचे घोस (शिप्टा) आणि पावसाळ्यात मिळणारी ताजी मोठी काकडी (तवसा) आवर्जून टांगली जाते.

रानभाज्या अन् जंगली औषधी वनस्पती

माटवी रंगीबेरंगी अन् आकर्षक दिसण्यासाठी हरण, कवंडळ, कांगणे, सरवड, आयना, तेरडा, वाघनखी अन् नागकुड्याची दुर्मिळ फळे वापरली जातात.

'इको-फ्रेंडली' सजावट

प्लास्टिक किंवा थर्माकोलचा कोणताही वापर न करता पूर्णपणे नैसर्गिक घटकांपासून बनवलेली माटवी ही खऱ्या अर्थाने १००% इको-फ्रेंडली परंपरा आहे.

विसर्जनाच्या दिवशी प्रसाद

गणेश विसर्जनाच्या दिवशी माटवीतील नारळ आणि तवसा (काकडी) खाली काढून सर्वांना प्रसाद म्हणून वाटण्याची कोकणात विशेष प्रथा आहे.

कोकण-गोवा

प्रामुख्याने कोकण आणि गोव्यात गणेशोत्सवाच्या काळात माटवी बांधल्याशिवाय बाप्पाची सजावट अन् उत्सव पूर्ण मानला जात नाही!

पूजेत झेंडूचे फूल का वापरले जाते?