संतोष कानडे
'अकबरनामा' हा सम्राट अकबराच्या कारकिर्दीचा अधिकृत आणि अत्यंत सविस्तर असा ऐतिहासिक ग्रंथ आहे.
हा ग्रंथ अकबराचा नवरत्न आणि जवळचा मित्र अबुल फजल याने फारसी भाषेत लिहिला होता.
हा ग्रंथ पूर्ण करण्यासाठी अबुल फजलला जवळपास ७ वर्षे (१५८९ ते १५९८) इतका कालावधी लागला होता.
'अकबरनामा' हा प्रामुख्याने तीन खंडांमध्ये विभागलेला असून, त्याच्या तिसऱ्या खंडाला 'आइन-ए-अकबरी' असे म्हटले जाते.
या ग्रंथाच्या पहिल्या दोन खंडांमध्ये अकबराचे पूर्वज आणि त्याच्या राजवटीतील राजकीय घडामोडींची सविस्तर माहिती मिळते.
तिसऱ्या खंडामध्ये (आइन-ए-अकबरी) मुघल काळातील प्रशासन, कायदे, मोजमाप पद्धती, अर्थव्यवस्था आणि सैन्याची रचना दिली आहे.
या ग्रंथात त्या काळातील भारतीय समाज, लोकजीवन, संस्कृती, धर्म आणि वेगवेगळ्या प्रांतांचे अत्यंत सुंदर वर्णन आढळते.
अकबराच्या दरबारातील प्रसिद्ध चित्रकारांनी या ग्रंथात अनेक आकर्षक आणि रंगीत चित्रे रेखाटली आहेत.
मुघलकालीन इतिहास समजून घेण्यासाठी या पुस्तकाला आजही सर्वात विश्वसनीय आणि प्रमाण ग्रंथ मानले जाते.
बाबरचे 'तुझुक-ए-बाबरी' आणि गुलबदन बेगमचे 'हुमायूंनामा' हे देखील मुघलकाळातील इतर अत्यंत गाजलेले ग्रंथ आहेत.