बाळाला जन्म आई देते, मुलाला वडिलांना नाव का मिळते? हा कायदा कधीपासून सुरू झाला?

वडिलांचे आडनाव

जगभरातील बहुतेक समाजांमध्ये, मुलांना त्यांच्या वडिलांचे आडनाव किंवा ओळख वारशाने मिळाली आहे. ही प्रथा प्राचीन आणि मध्ययुगीन समाजांवर वर्चस्व असलेल्या पितृसत्ताक सामाजिक रचनेत खोलवर रुजलेली आहे.

घराचा प्रमुख

शतकानुशतके, कुटुंबे पुरुषांच्या अधिकाराभोवती संघटित होती. ज्यामध्ये वडिलांना घराचा प्रमुख मानले जात असे. परिणामी कुटुंबाची नावे आणि ओळख सामान्यतः पुरुष वंशातून मिळत असे.

कायदेशीर नियम

आधुनिक भारतात ही प्रथा कठोर कायदेशीर नियम नाही. मुलांनी वडिलांचे आडनाव ठेवण्याचे एक प्रमुख कारण म्हणजे वारसा आणि वंशावळ.

विशिष्ट कुटुंब

ऐतिहासिकदृष्ट्या मालमत्ता, जमीन, पदव्या आणि संपत्ती सामान्यतः वडिलांकडून मुलाला जात असे. वडिलांचे आडनाव हे कायदेशीर आणि सामाजिक सूचक म्हणून काम करत असे की मूल एका विशिष्ट कुटुंब वंशाचे होते.

प्रमुख कारण

त्याला वारसाहक्काने मालमत्तेचा हक्क होता. वडिलांचे नाव वापरण्याचे आणखी एक प्रमुख कारण सामाजिक मान्यताशी संबंधित होते. अनेक ऐतिहासिक समाजांमध्ये मुलांना त्यांच्या वडिलांच्या कुटुंबाचा भाग मानले जात असे.

कौटुंबिक पार्श्वभूमी

वडिलांच्या ओळखीमुळे त्यांना सामाजिक वैधता देखील मिळाली. वडिलांचे नाव वापरल्याने मुलाची कौटुंबिक पार्श्वभूमी आणि सामाजिक स्थिती समाजात सहज ओळखता येत असे.

परंपरा

वडिलांच्या वंशावळीवरून मुलांना ओळखण्याची ही परंपरा हजारो वर्षांपूर्वीची आहे. ऐतिहासिक नोंदी दर्शवितात की रोमन साम्राज्य आणि मेसोपोटेमियासारख्या संस्कृतींमध्ये पितृवंशीय नामकरण प्रणाली अस्तित्वात होती.

मालमत्तेची मालकी

या समाजांमध्ये कुटुंबाची ओळख, मालमत्तेची मालकी आणि नागरिकत्व हे वडिलांच्या वंशाशी जोडले गेले होते. कालांतराने ही प्रथा जगाच्या अनेक भागात पसरली.

वसाहतवाद काळ

जरी पितृ आडनाव पूर्वी अस्तित्वात होते, तरी १८ व्या शतकात ब्रिटन आणि उर्वरित युरोपमध्ये ही पद्धत अधिक औपचारिक झाली. वसाहतवादी काळात ही नामकरण पद्धत भारतातही लोकप्रिय झाली.

अधिकृत नोंदी

ब्रिटिश प्रशासनाच्या काळात, प्रमाणित आडनाव आणि अधिकृत नोंदींची संकल्पना बळकट झाली. परिणामी, अनेक कुटुंबांनी त्यांच्या मुलांसाठी वडिलांचे आडनाव सातत्याने स्वीकारण्यास सुरुवात केली.

परंपरांचे जागतिक वर्चस्व

पितृसत्ताक नामकरण परंपरांचे जागतिक वर्चस्व असूनही काही समाज अजूनही मातृवंशीय प्रणालींचे पालन करतात. येथे कुटुंबाची ओळख आणि मालमत्ता आईकडूनच पुढे जाते.

आईचे नाव

भारतात केरळमधील नायर समुदाय आणि गारो जमाती, मेघालयातील खासी जमातीसह, पारंपारिकपणे समान प्रणालींचे पालन करतात. या समुदायांमध्ये मुलांना त्यांच्या आईचे नाव आणि मालमत्ता वारशाने मिळते.

आधुनिक भारतीय कायदा

वंश मातृवंशाच्या रेषेतूनच शोधला जातो. आधुनिक भारतीय कायद्यानुसार आता मुलांना वडिलांचे नाव धारण करणे बंधनकारक नाही.

अधिकृत कागदपत्रे

अनेक न्यायालयांनी स्पष्ट केले आहे की, आवश्यक असल्यास, अधिकृत कागदपत्रांवर फक्त आईचे नाव वापरले जाऊ शकते.

मद्रास उच्च न्यायालय

सर्वोच्च न्यायालय, तसेच मुंबई उच्च न्यायालय आणि मद्रास उच्च न्यायालयाच्या निर्णयांनी यावर भर दिला आहे की मुलाची ओळख कायदेशीररित्या केवळ वडिलांवर अवलंबून नाही.

अधिकार

न्यायालयांनी एकट्या मातांना त्यांच्या मुलांची नोंदणी फक्त त्यांच्या आईच्या नावाने करण्याचा अधिकार मान्य केला आहे.

संगोपन

जर आई मुलाचे संगोपन करत असेल, तर तिला जन्म प्रमाणपत्रे, शाळा प्रवेश आणि इतर अधिकृत नोंदी यासारख्या कागदपत्रांवर स्वतःला एकमेव पालक म्हणून सूचीबद्ध करण्याची परवानगी आहे.

स्वयंपाकासाठी फक्त एलपीजी सिलिंडर का वापरतात? इतर कोणताही गॅस का नाही?