संतोष कानडे
मुघल साम्राज्याचा अंत झाल्यानंतर त्यांच्या वंशजांकडे पूर्वीसारखी राजेशाही सत्ता राहिली नाही.
आज मुघल वंशाशी संबंधित असल्याचा दावा करणारी काही कुटुंबे भारतात राहत आहेत.
त्यांच्यापैकी काही जण दिल्ली, कोलकाता आणि इतर शहरांमध्ये वास्तव्यास असल्याचे वृत्त आहे.
हे वंशज आज सामान्य नागरिकांप्रमाणे आपापल्या व्यवसायात किंवा कुठेतरी छोट्या-मोठ्या नोकरीत कार्यरत आहेत.
काही जण आर्थिक अडचणींचा सामना करत असल्याचेही माध्यमांच्या वृत्तांतून समोर आले आहे.
बहादूर शाह जफर यांच्या वंशज असल्याचा दावा करणाऱ्या सुलताना बेगम यांचे उदाहरण यासाठी दिले जाते.
त्यांनी पतीच्या निधनानंतर उदरनिर्वाहासाठी विविध छोटी कामे केल्याचे वृत्त आहे.
मुघल वंशाशी संबंधित असल्याचा दावा करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीची वंशावळ मात्र स्वतंत्रपणे सिद्ध झालेली नाही.
आज मुघलांच्या वंशजांना कोणताही अधिकृत राजेशाही किंवा राजकीय दर्जा नाही.
त्यामुळे मुघलांचे वंशज आज इतिहासातील राजघराण्याचे वारसदार म्हणून नव्हे, तर सामान्य नागरिक म्हणून जीवन जगतात.