संतोष कानडे
मुघल बादशहांच्या राजमुद्रा या त्यांच्या शाही अधिकाराचे आणि ओळखीचे महत्त्वाचे प्रतीक मानल्या जात होत्या.
या मुद्रांवर बादशहाचे नाव, पदवी आणि राजवंशाशी संबंधित माहिती अनेकदा कोरलेली असे.
काही राजमुद्रांमध्ये बादशहाच्या पूर्वजांची नावेही विशिष्ट पद्धतीने मांडलेली आढळतात.
अशा मुद्रांमधून मुघल बादशहांचा तैमूर आणि बाबरच्या वंशाशी असलेला संबंध दाखवला जात असे.
राजमुद्रांवरील मजकूर प्रामुख्याने फारसी किंवा अरबी भाषेत लिहिला जात असे.
काही मुद्रांवर धार्मिक किंवा नैतिक संदेश देणारी फारसी वाक्येही वापरली जात होती.
अकबराच्या एका राजमुद्रेवर 'रास्ती मुजिब-ए-रजा-ए-खुदास्त' असा फारसी वाक्यांश आढळतो.
या वाक्याचा साधारण अर्थ 'सत्यनिष्ठा ही देवाच्या प्रसन्नतेचे साधन आहे' असा होतो.
राजमुद्रा शाही आदेश, पत्रे आणि फारमान अधिकृत असल्याचे दर्शवण्यासाठी वापरली जात असे.