संतोष कानडे
मुघल साम्राज्याचा संस्थापक बाबर हा दारू आणि 'माजून' (अफूपासून बनवलेली मिठाई) यांचा प्रचंड शौकीन होता; त्याने आपल्या आत्मचरित्रात अनेक मद्यपार्ट्यांचे सविस्तर वर्णन केले आहे.
बाबरचा मुलगा हुमायून याला अफूचे इतके व्यसन होते की, अनेकदा नशेत असल्यामुळे तो राजदरबारातील महत्त्वाच्या निर्णयांकडेही दुर्लक्ष करत असे.
अकबराने स्वतःच्या मद्यपानावर नियंत्रण ठेवले होते; तो प्रामुख्याने गंगाजल पिण्यावर भर द्यायचा, तरीही खास तयार केलेली 'अर्क' ही देशी दारू तो मर्यादित प्रमाणात घेत असे.
अकबराचे दोन मुलगे - मुराद आणि दानियाल यांना दारूचे इतके भयंकर व्यसन जडले होते की, अतिमद्यपानामुळे ऐन तारुण्यातच त्यांचा मृत्यू झाला.
मुघल बादशहांमध्ये जहांगीर हा सर्वात मोठा मद्यपी मानला जातो; तो एका दिवसात कडक दारूचे तब्बल २० पेक्षा जास्त प्याले रिचवत असे.
अतिदारूमुळे जहांगीरचे हात इतके थरथरायचे की त्याला स्वतःच्या हाताने प्यालाही पकडता येत नसे, त्यामुळे दारूचा अंमल वाढवण्यासाठी तो त्यात अफू मिसळून घेत असे.
जहांगीर दारू आणि अत्तराच्या नशेत सतत चूर राहत असल्याने त्याने कारभाराची बहुतांश सूत्रे आपली पत्नी नूरजहान हिच्या हाती सोपवली होती.
बादशहांच्या मद्यपानासाठी मौल्यवान हिरे, माणके आणि जेड दगडांचे विशेष प्याले असत; तसेच दारूमध्ये गुलाबजल, केशर आणि कस्तुरी मिसळली जायची.
इतर पूर्वजांच्या उलट औरंगजेब कट्टर धार्मिक होता; त्याने स्वतः कधीही मद्यपान केले नाही आणि आपल्या राज्यात दारू, गांजा व तंबाखूच्या विक्रीवर सक्त बंदी घातली होती.
औरंगजेबाने सक्त बंदी घातली असली तरी त्याच्याच दरबारातील अनेक सरदार आणि युरोपीय वैद्य छुप्या पद्धतीने महालात दारूचा पुरवठा करत असत.