संतोष कानडे
पूर्वी भारतात १, २ आणि ५ रुपयांच्या नोटांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जायचा.
मात्र १९९४ ते १९९५ दरम्यान या तिन्ही नोटांची छपाई टप्प्याटप्प्याने बंद करण्यात आली.
कमी किमतीच्या नोटा लवकर फाटत आणि खराब होत असल्यामुळे त्यांची छपाई व देखभाल महाग पडत होती.
त्यामुळे २ आणि ५ रुपयांच्या नोटांऐवजी टिकाऊ नाणी चलनात आणण्यात आली.
एक रुपयाच्या नोटेची छपाईही १९९४ मध्ये थांबवण्यात आली होती.
मात्र २०१५ मध्ये केंद्र सरकारने एक रुपयाची नोट पुन्हा छापण्याचा निर्णय घेतला.
एक रुपयाची नोट ही RBI जारी करत नाही, तर भारत सरकारच्या अर्थ मंत्रालयाकडून जारी केली जाते.
या नोटेवर RBI गव्हर्नरऐवजी भारत सरकारच्या वित्त सचिवांची स्वाक्षरी असते.
विशेष म्हणजे २ आणि ५ रुपयांच्या जुन्या नोटांची छपाई बंद असली, तरी त्या आजही कायदेशीर चलन आहेत.
म्हणजेच एक रुपयाची नोट पुन्हा जारी केली जाते, तर २ आणि ५ रुपयांच्या व्यवहारांसाठी प्रामुख्याने नाण्यांचा वापर केला जातो.