संतोष कानडे
मुघल बादशहांचे जीवन ऐषआरामाचे असले तरी त्यांनाही विविध आजारांचा सामना करावा लागत होता.
तत्कालीन नोंदींमध्ये ताप, पचनाचे विकार, अतिसार आणि श्वसनाशी संबंधित त्रासांचा उल्लेख आढळतो.
बाबर यांच्या आत्मचरित्रात आजारपण आणि आरोग्याशी संबंधित अनेक उल्लेख आढळतात.
हुमायून यांना आजारपणाचा त्रास होत असल्याचे ऐतिहासिक नोंदींमधून दिसते.
अकबर यांच्या काळातही शाही दरबारात हकीम आणि वैद्य उपचारासाठी नियुक्त असल्याचे उल्लेख आहेत.
मुघल दरबारात युनानी वैद्यकाबरोबरच भारतीय आयुर्वेदिक उपचारपद्धतीचाही वापर होत असे.
मुघलांच्या आहारात मांसाहारी आणि गोड पदार्थांचे प्रमाण अधिक असल्याने पचनाशी संबंधित तक्रारी उद्भवू शकत असत.
युद्ध, प्रवास, हवामानातील बदल आणि संसर्गजन्य आजार हेही त्या काळातील आरोग्यासाठी मोठे धोके होते.
त्या काळात आधुनिक प्रतिजैविके आणि आजच्या वैद्यकीय सुविधा नसल्यामुळे साधे संसर्गजन्य आजारही गंभीर ठरू शकत होते.
त्यामुळे मुघल बादशहांचे राजवैभव मोठे असले तरी त्यांचे आरोग्य त्या काळातील वैद्यकीय ज्ञान आणि उपचारपद्धतींवरच अवलंबून होते.